Deeq A.

Nomad
  • Content Count

    214,410
  • Joined

  • Last visited

  • Days Won

    13

Everything posted by Deeq A.

  1. Coronavirus oo Congress-ka Mareykanka galay+Madax & xubno dhowr ah oo laga helay Laba xubnood oo ka tirsan Aqalka Wakiilada Mareykanka ayaa Arbacadii noqday labadii qof ee ugu horreeyey ee ka tirsan Congress-ka Mareykanka oo laga helay cudurka Coronavirus. Xafiiska Mario Diaz-Balart ayaa bayaan uu soo saaray ku yiri “in waqti dhow ka hor lagu war-geliyey in laga helay cudurka Coronavirus.” Mario oo ka tirsan xisbiga Jamhuuriga lagana soo doorto magaalada Miami ayaa ku biiray duqa magaaladaas Francis Suarez, oo toddobaadkii tegay shaaca ka qaaday in laga helay Coronavirus. Ka-helitaanka Mario ee cudurka ayaa hogaamisay in ninka labaad ee ugu sarreeya Congress-ka Steve Scalise, oo Jamhuuri ah uu ku dhowaaqo inuu si iskiis ah isku karantiilayo, maadaama uu la kulmay toddobaadkii tegay. “Nasiib wanaag, iskuma arko wax astaamo ah, waxaana sii wadi doonaa inaan guriga kasoo shaqeeyo, aniga oo joogteenaya xiriirka maamulka Trump,” ayuu Scalise ku yiri bayaan uu soo saaray. Sidoo kale, Ben McAdams, oo isna ah Dimoqraadi laga soo doorto gobolka Utah, ayaa noqday qofkii labaad ee ka tirsan Aqalka Wakiilada oo ku dhowaaqa in laga helay Coronavirus. “Kadib markii aan isku arkay hargab habeenkii sabtida markii aan kasoo laabtay Washington, astaamahayga ayaa kasii daray, waxaana dareemay qandho, qufac qalalan, iyo neefta oo i dhibtay kadibna si iskey ah ayaan isku karantiilay,” ayuu yiri McAdams. McAdam ayaa baaritaan lagu sameeyey Talaadadii, waxaana lagu war-geliyey Arbacadii in laga helay Coronavirus. Bayaan ay soo saartay afhayeenka Aqalka Wakiilada Nancy Pelosi ayey ku sheegtay in Diaz-Balart iyo McAdams ayey “xaaladdoodu wanaagsan tahay.” AFP + VOA Qaran News
  2. Khilaafka u dhexeeya dalalka Masar iyo Itoobiya ee salka ku haya biyo-xireenka weyn ee ay xukuumadda Addis Ababa ka dhisayo webiga Blue Nile ayaa maalmihii dambe sii xoogeystay. Itoobiya ayaa 26-kii February si ku meel gaar ah u hakisay ka qeyb galka wadahadallo uu Maraykanka garwadeen ka ahaa oo ku aaddanaa buuxinta iyo maamulka biya-xireenkaasi, waxaana ay codsatay in muddo dheeraad ah la siiyo si ay uga soo tashato heshiiska hordhaca ah. Iyadoo boqolkiiba toddobaatan(70%) la dhammeystiray dhismaha biyo-xireenka ayaa waxaa la filayaa in bisha July la billaabo buuxintiisa, waxaana aad usii yaraanaya waqtiga lagu dhammeystiri karo wadahadallada. Itoobiya ayaa u aragta in Mareykanka aanu dhexdhexaad ka ahayn wadaxaajoodka, uuna la safan yahay dalka Masar, sida ay sheegtay jariiradda Foreign Policy. Addis Ababa ayaa dhowr jeer ku gooddisay inay difaacan doonto biyo-xireenka ayna xaq u leedahay ka faa’iideysiga biyaha webiga. Arrintan ayaa timid kaddib markii Mareykanka uu sheegay in dhismaha biyo-xireenka aanan la dhammeystiri karin ilaa iyo inta heshiis rasmi ah laga gaarayo. Haseyeeshee, dowladda Masar ayaa ku doodeysa in haddii Itoobiya ay dhammeystirto biyaxireenkaasi uu saameyn ku yeelan karo biyaha ay masar ka hesho webiga. Haddaba milateri ahaan yaa awood badan Masar iyo Itoobiya? Marka ay timaado awoodaha milateri ee dalalka Masar iyo Itoobiya, milateriga Masar waxaa lagu qiimeeyay in uu kamid yahay tobanka dal ee ugu awoodda badan caalamka, dhanka milateriga. Shabakadda The global fire power oo inta badan wax ka qorta awoodaha milateri ee dalalka caalamka ayaa warbixin ay soo saartay sanadkan 2020 ku sheegtay in milateriga Masar uu yahay kan 9-aad ee ugu awoodda badan dunida, halka milateriga dalka Itoobiyana uu yahay kan 60-aad ee ugu awoodda badan dunida. Awoodda milateri ee Masar Wargeyska The Forbes ayaa milateriga waddanka Masar ku tilmaamay kan ugu awoodda badan dalalka bariga dhexe marka laga soo tago Turkiga oo ah dalka ugu awodda badan gobolkaas. Shacabka dalka Masar oo ku dhow boqol milyan oo qof ayaa tirada dadka dagaalami kara waxaa uu wargeyska Global fire power ku qiyaasay in ay yihiin 43 milyan oo qof, halka kuwa hawgalka hore ka geli kara ay yihiin 36 milyan oo qof. Ciidanka milateriga ee dhulka ee u diiwangashan Wasaaradda Gaashaandhigga ee Masar ayaa tiradoodu waxaa ay gaareysaa 920 kun oo askari, halka ciidammada hadda ka hawl gala ay tiradoodu gaareyso 440 kun oo askari. Dowladda Masar ayaa sidoo kale heysata ciidamo keyd ah oo gaaraya 480 kun, kuwaas oo haddii loo baahdo dagaal gali kara saacad walba. Global Fire Power waxaa uu soo wariyay in Masar ay heysato 4,295 oo ah taangiyada dagaalka, 11,700 oo ah baabuur gaashaaman, 2,189 oo ah gantaallada goobta laga rido iyo 1,084 oo ah madaafiicda wax duqeeya. Dhanka ciidammada badda ee Masar waxay shabakadda global Fire Power ku sheegtay in agabka ay heystaan uu guud ahaan gaarayo 316. Ciidanka badda ee Masar ayaa heysta laba markab oo ah kuwa qaada diyaarada, kuwaas oo ay adag tahay in la helo dal kale oo Afrikaan ah oo heysta. Waxaa ay xukuumadda Qaahira heysataa oo kale 2 markab oo ah kuwa dagaalka, siddeed gujis oo ah kuwa badda hoosteeda mukhuurta, 45 markab oo ah kuwa kormeera xeebaha iyo 31 maraakiib oo ah nooca badda ku aasa miinooyinka ama burburiya miinooyinka badda lagu aaso. Milateriga Masar ayaa sanadkiiba waxaa lagu kharash gareeya lacag dhan 3 bilyan oo doolar, waxaana qeyb ahaan lacagtaas bixiya Dowladda Mareykanka. Ciidanka cirka ee Masar ayaa heysta 215 diyaaradood oo ah nooca dagaalka, 59 diyaaradaha milateriga ee xamuulka qaada ah, 387 oo ah diyaaradaha lagu tababaro cidamada cirka, 294 oo ah diyaaradaha qumaatiga u kaca ee helikobtarka loo yaqaano iyo 81 oo ah helikobtarada wax weerara. Awoodda milateri ee Itoobiya Itoobiya oo kamid ah dalalka geeska Afrika ugu awoodda badan ayaa tirada dadka ku nool waddankaas waxa ay gaarayaan 108 milyan oo ruux. Dadka awoodi kara inay dagaallamaan ayaa lagu qiyaasay 41 milyan oo qof, halka kuwa dagaal geli kara ee hataan u diiwaan gashan Wasaaradda Gaashaandhigga ee dalkaas ay gaarayaan inta u dhaxeysa 162 kun ilaa 300 oo kun oo askari. Milateriga dalka Itoobiya ayaa GFP uu kusoo wariyay in uu heysto 400 oo taangiyada dagaalka ah, 114 oo ah baabuurta gaashaaman ee dagaalka, 67 gantaallada dhulka lagu rakibo ee artilariga loo yaqaanno iyo 183 oo ah madaafiicda wax duqeeya. Ciidamada cirka ee Itoobiya waxaa la sheegaa in ay yihiin kuwa awood badan, marka loo eego kuwa geeska Afrika, waxaana dhawaan ciidankooda ay ku xoojiyeen hannaanka gantaallada difaaca cirka oo ay kasoo iibsadeen dalka Faransiiska. Diyaaradda dagaalka ee Itoobiya ayaa lagu qiyaasay 24 diyaarad oo ah kuwa miigga loo yaqaanno, 9 diyaarad oo ah kuwa xamuulka qaada, 20 diyaarad oo ah kuwa lagu tababaro ciidamada cirka, 33 diyaaradood oo ah nooca qumaatiga u kaca ee helikobtarka iyo 8 noocyadaas ah oo ah kuwa wax duqeeya. Itoobiya ma lahan wax ciidan bad ah, maadaama aysan lahayn bad. Qaar ka mid ah warbaahinta Itoobiya ayaa sanadkii hore kusoo warramay in dowladda Faraniiska ay Itoobiya ka caawineyso dib u dhiska ciidanka badda oo la kala diray sannadkii 1991-kii, ka dib markii Eritrea ay ka madaxbanaanaatay Itoobiya, halkaas oo saladhig u ahayd ciidanka badda ee Itoobiya. Inkastoo Dowladda Itoobiya aysan si rasmi ah u shaacinin halka uu noqonayo saldhigga ciidamadooda badda, haddana sannadihii la soo dhaafay waxaa jiray warar sheegayay in saldhig looga dhigi doono dalalka Eritrea, Jabouti ama Sudan, iyadoo dadka qaarna ay hadal hayeen Soomaaliya. Wargeyska oo soo xiganaya ilo dowladda ah ayaa sheegay in Itoobiya ay go’aansatay in saldhigga ciidanka badda laga dhiso dalka Jabuuti. Sida uu wargeyskaas qoray arrintan waxaa lagaga hadlay kulankii ugu dambeeyay ee uu Abiy Axmed ku tagay dalka Jabuuti, halkaas oo uu kula kulmay madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle. Hasayeeshee, wararkaas waxaa beeniyay safiirka Jabuuti u fadhiya dalka Itoobiya, Maxamed Idiris Faarax, oo yiri: “Warkaas waa war jaraa’iddada Itoobiya dhex socda, kuwaas oo sheegaya in ciidanka badda ee Itoobiya ay saldhig ku yeelanayaan Jabuuti, warkaasi ma ahan war rasmi ah,” ayuu yiri. Maxamed Idiris Faarax ayaa intaas ku daray: “Ma heyno wax heshiis ah oo labada dowladood ay isla gaareen, haddii ay noqoto in heshiis la gaarana wuxuu noqonayaa heshiis saddex geesood ah oo dhexmara Faransiiska, jabuuti iyo Itoobiya”. Isha: BBC Somali
  3. Hargeysa (Caasimada Online) ― Xukuumada Somaliland ayaa markii u horeysay luuqad adag kula hadashay dadka reer Somaliland ee ku nool qurbaha, gaar ahaan kuwa aan la dhacsaneyn hab maamulkeeda ee inta badan mucaarida hogaaminta Muuse Biixi. Afhayeenka Madaxtooyada Somaliland, ayaa sheegay inaysan Somaliland u dulqaadan doonin in dibada laga soo mucaarido, isla markaana deegaanadeeda ay dib ugu soo noqdaan xubnaha mucaaradsan. Sidoo kale waxa uu Afhayeenku ka dhawaajiyey in Xubnahaasi wax mucaarada ee ku sugan qurbaha in aan loo ogaalan doonin inay gudaha u soo galaan deegaanada Somaliland, iyadoo laga celinayo Madaarada, sida uu sheegay Afhayeenku. “Inta aad fagaarayaasha la timaadan oo cadowgeenu arkaan dowladdu idinka aqbali-mayso, muddooyinkii u dambeeyayna wey soo badanayeen, haddaad dalka ka deyn weydaan, in aad dalka ka soo dagtaana wan diidi doona, oo Madaarada ayaan idinka xidheyna” ayuu yiri Afhayeenka oo hadal ka jeedinayey Madal ay ku sugnaayeen qurbo-joog badani. Talaabadan ayaa u muuqata mid Xukuumada Muuse Biixi ay cadaadis weyn ku saareyso dadka qurbo joogta ah ee inta badan dhaliila siyaasada xukuumada, midaasi oo ay u aragto ‘khatar weyn’ oo dibada uga timaada. Xukuumada Somaliland ee Muuse Biixi ayaa inta badan waxa la aaminsan yahay inay Mucaaridka aan la dhacsaneyn siyaasadeeda ay u geysato tacadiyo ka dhana, midaasi oo baalmarsan hanaanka dimuquraadiyada ay ku doodo inay ku dhisan tahay.
  4. Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha guddiga dooraashada Soomaaliya Xaliimo Ismaaciil Ibraahim (Xaliimo Yarey) ayaa ka war bixisay halka ay marayaan arriamaha u diyaar garowga doorashooyinka lagu wado in ay dalka ka bilaawdaan dabayaaqada sanadkan. Guddoomiye Xaliimo Yrey oo u warantay laanta af-Soomaaliga ee VOA ayaa sheegtay inay rajo weyn ka qabaan in dalka ay ka dhacdo doorasho qof iyo cod ah, isla markaana ay gobollada dalka ka wadaan diiwaan gelinta dadweynaha . Xaliima Yarey waxay sheegtay in haatan ay gabagabo u mareyso diyaarinta goobaha cod bixinta oo laga hir gelinayo magaalooyinka xorta ah ee la tegi karo. Warbaahintana ay ka bilaabeen wacyi gelin ku aadan in dadka la baro waxa ay tahay doorasho. Sidoo kale guddoomiye Xaliima Yarey ayaa sheegtay in hey’adaha caalamiga ah ay ka dalbadeen qalabka diiwaan gelinta lagu sameeyo oo ay sheegtay in meel fiican ay howshiisu u mareyso. Xaliima Yarey ayaa sheegtay in guddi loo magacaabay kasoo tala bixinta sida loo dhigayo doorashada dhinacyada golaha Aqalka Sare, Somaliland, gobolka Banaadir iyo qorshe u sahlaya haweenka inay doorashada kusoo baxaan si loo dhowro qoondadooda. Guddoomiye Xaliima Yarey ayaa sheegtay in guddiyadaas isku dhafka ah ee la magacaabay looga fadhiyo in ay kasoo baaraan degaan sidii la isku waafajin lahaa awood qeybsigii hore ee 4.5 iyo nidaamka la doonayo in ay doorashadan ku dhacdo ee xisbiyada badan. Ugu dambeyntii guddoomiyaha guddiga doorashooyinka madaxa banaan Xaliima Yarey ayaa sheegtay in guddigeedu uu ku shaqeyn doono shuruucdii arrimahaas sida loo wajahayo uu kasoo saaro guddiga isku dhafka ah ee uu kol hore magacaabay guddoomiyaha golaha shacabka Maxamed Mursal. Dowladda federaalka, siyaasiyiinta mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul goboleedyada dalka ayaa isku mari la’ oo an weli isla meel dhigin hanaan loo dhigayo doorashada ka dhici doonta dalka. Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Farmaajo ayaa bishii hore saxiixay sharciga doorashooyinka qaranka, kadib markii ay ansixiyeen labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya, waxaana si weyn uga soo hor jeestay qaar ka mid ah maamul goboleedyada, sida Puntland iyo Jubbaland. Halkan ka dhageyso wareysiga Xaliimo Yarey https://www.caasimada.net/wp-content/uploads/2020/03/Yarey.mp3
  5. Haddiiba dowlad goboleed go’aaminayo jihada dalka uu aadayo, sharciyada dalka laga hirgelinayo, nooca doorashada ee la qaadanayo, tubta loo marayo wadahadalada Koonfur & Waqooyi, qaabka loo maareynayo deeqaha dalka iyo tilaabo kasta oo dowladda dhexe ee aan wakiilanay ay qaadeyso, soo markaas ma noqonayso inaanba loo Source: Hiiraan Online
  6. The Federal Goverment of Somalia has been proactive in addressing the corona virus and, like everywhere else in the world, there are meetings after meetings on this global issue. Source: Hiiraan Online
  7. Ethiopia: 2dii April 2018, waxaa Ra’iisal-Wasaare loo doortay Abiy Ahmed dalka Ethiopia, waxaana isla markiiba ka bilowday isbedello aan la fileyn Geeska Afrika. Ka hor waqtigaa, Soomaaliya waxaa siyaasad ahaan, si dadban hoggaanka u hayay beesha caalamka guuda ahaan, gaar ahaanna Ethiopia oo taladoodu shaqaynaysay inkastoo Madaxda Soomaaliyeed ay isugu jireen kuwo raalli ka ah, iyo kuwo qarsada dareenkooda diidmo. Abiy Ahmed, isla markiiba dalka Ethiopia wuxuu ka hirgaliyey isbedello isugu jira hagaajin siyaasadeed, cafis u fidinta mucaaradka Ethiopia dal iyo dibedba, wada hadallo la galidda hogaamiyayaasha ismaamullada, iyo ugu dambeyn u furfuridda wadanka dibedda iyo soo jiidashada maalgashadayaasha caalamiga ah iyo kuwa gudahaba oo loo fududeeyey sharciyeynta ganacsiga. Wuxuu ka shaqeeyey adkaynta daris wanaagga, asagoo soo afjaray dagaalkii Ethiopia kula jirtay Eritrea ku dhowaad 20ka sano. Wuxuu heshiisiiyey Djibouti iyo Eritrea oo ayaguna ku muransanaa soohdinta. Wuxoo kaloo amray in lasoo qabqabto siyaasiyiintii iyo shakhsiyaadkii dambiyada ka galay wadanka haba ugu badnaadeene kuwii ku kacay musuqmaasuqa. Waxaa ku jiray kuwa cadaaladda loogu yeeray in la horgeeyo Colonel Gebregziabher, oo looga yaqaanay gudaha Soomaaliya Col. Gebre. Gebre wuxuu ahaa ninkii hogaaminayay ciidamadii Ethiopianka ahaa ee Soomaaliya soo galay 2006dii lana dagaalamayay hogaamiye kooxeedyadii iyo maxakamadihii Islaamiga ahaa, markii dambena u noqday lataliye siyaasadeed ururka IGAD. Isbedelka wuxuu soo gaaray Soomaalya oo xiriir diblomaasiyeed oo wanaagsan la yeelatay Ethiopia iyo Eritrea, halkaana waxaa ku soo idlaaday faragalintii qaawanayd ee Ethiopia ku haysay Soomaaliya iyo ku milankeedii siyaasadaheeda. Isbedelladan, hadaba maxayse salka ku hayaan? Aan dib u milicsano taariikh kooban oo ku saabsan dhacdooyinkii isdaba yaallay ee adduunka ka dhacay kadib dhamaadkii dagaalkii labaad ee adduunka. Dagaalkii qaboobaa ee u dhexeeyey Maraykanka iyo Sovietka iyo dhismihii Dawladda Isreal. 1947kii waxaa bilowday dagaalkii qaboobaa ee u dhexeeyey Maraykanka iyo Sovietka ujeedadissuna ahayd tartanka meel marinta nidaamyada siyaasadeed iyo dhaqaale ee uu mid walba hirgaliyey oo kala ahaa nidaamka libiraaliga ah iyo kan shuyuucidda. Loolan siyaasadeed oo adag baa dhexmaray, mid walbaana wuxuu hormarin ku sameeyey cududda militari iyo hubka lagu dagaallamo oo uu ugu waynyahay hubka Nuclearka. Waxay kaloo ay u kala tartamayeen hanashada dawladaha ka jira qaaradaha aduunka oo dhan, ilaa tartankoodii gaaray in dhulka la iskala tago, oo space-yada sare loo diro dayax gacmeedyo. Maraykan iyo Ruush waxay wada galeen dagaallo wakaaladeed, oo ay mar walba dabada ka riixayeen labadii dawladood walba oo ku dagaalama aduunka, wallow ay ka mideysnaayeen taageerada Israel. Bishii May sanadku markuu ahaa 1948kii, waxaa Yuhuudda la dajiyey dhulka Falastiin lana yagleelay dawlad loo bixiyey Israel, halkaana uu ka bilowday qalalaase iyo dagaallo lagu hoobtay oo ay carabtu kaga soo horjeedday aasaaska dawladda Israel kuwaasoo keenay in Galbeedka si wada jira ah ugu hiiliyaan Israel, si ay isugu sii fidiso dhulka Falastiin. Ugu dambayn, Sovietkii waa la kala furfuray, kadib markii uu dhaqaalihiisii daciifay, gobollo badanna ay rabeen inay ka baxaaan oo dawlado iskood isu taaga noqdaan sidey hadba isir ahaan isu leeyihiin. Dagaalkii qaboobaa wuxuu soo gabagaboobay 1991, waxaana soo haray awooddii Maraykanka oo kaliya siyaasad iyo dhaqaaleba. Dagaalkii qaboobaa kadib Kadib burburkii Sovietka, Maraykanku wuxuu isla markiiba sameeyey amar cusub oo caalami ah “New World Order” asagoo noqday asakariga adduunka wax u yeeriya maadaama aysan jirin quwad kaloo markaa la tartami karta. Inkastoo isutaggii Europe la aasaasay 1993kii, hadana uma muuqan mid awood ahaan la tartami kara Maraykanka. Hubkii uu Maraykan hormariyay iyo cududdii ciidan ee la dhisay intuu dagaalkii qaboobaa socday, lama wada isticmaalin oo wuxuu u baahday cusboonaysiin. Waxaa sidaa darted qasab noqotay in la sameeyo cadaw lala diriro, waana marka la helay cadawga caanka noqday ee loo bixyey argagixiso. Ka sokow cusboonaysiinta hubka, Maraykanku laba ujeeddo ayuu kalahaa samaynta argagixisada; 1) in uu isku sii fidiyo caalamka oo dhan, si istiraatiiji ah siiba Bariga Dhexe oo uu ku yeesho xerooyin militari oo fara badan, iyo 2) inuu yareeyo khatarta carabtu ee ku aaddan jiritaanka Isreal. Dawlado badan oo ay ku jiraan, Ciraaq, Yugoslavia, Somalia iyo Afghanistan buu Maraykan ku duulay, kadibna kacdoonkii carbeed baa dhashay, Khaliijkiina laba labaa la iskugu diray. Ugu dambayntiina, Israel baa waxay xiriir dhow la yeelatay dawladaha carbeed kuwoodii ugu saamaynta badnaa sida Sacuudiga iyo Imaaraadka. Waxaa daliil la yaab leh u ahayd samaynta argigixisada; waraysi lala yeeshay George W. Bush (wiilka), markii Madaxweynaha Maraykanka loo doortay January 2001, Wariyuhu su’aalihii uu waydiiyey waxaa ka mid ahaa, ka waran kooxdan la magac baxday Taalibaan? Wuxuu ku jawaabay madaxweynuhu, oo xogta uu ka hayo Taalibaan aad u yarayd; waxaan u malaynayaa inay yihiin kooxaha ugu fiican kuwa tuma musika Rock and Roll ee Maraykanka ah. Kadib wariyihii ayaa ku celiyey, waxaan ula jeednaa Taalibaanka Afghanistan ka dagaalama, markaasuu yiri; haa kuwaas waa argagixiso. 9 bilood kadibna, Bush wuxuu ku qoob cayaarayay heeshihii Taaliibaanka kadib weerarkii gacan ku samayska ahaa ee September 11, 2001. Isbedelka siyaasadda dibedda Maraykanka maxaa keenay? Intii uu ku guda jiray Maraykanku isku fidinta aan ka soo sheekeynay, waxaa soo kordhayay dib-u-curashada Ruushka iyo Shiinaha oo dhaqaale ahaan kor usoo kacay. Labaduba waxay xiriir fog oo istaraatiiji ah la sameeyeen caalamka oo dhan taasoo bedeshay saamayntii siyaasadeed ee Maraykanku adduunka ku lahaa. Shiinaha wuxuu ku faa’iidaystay burburkii Sovietka, oo wuxuu buuxiyey booskii uu baneeyey asagoo maalgashi ballaaran ka hirgaliyey Afrika iyo Asia, halka Ruushku uu sii waday iibintii hubka balse dhaqaale ahaan uusan maalgashiyo waawaayn samayn ilaa laga soo gaaray 2000 markaasoo uu bilaabay inu, Europe iyo Bariga dhexe ka soo hoyiyey guulo siyaasadeed iyo mid dhaqaale. Maraykan, oo dhaqaalihiisu sii wiiqayay, tan iyo intii uu bilaabay argagixiso la dirirka, gaar ahaan hoos-u-dhicii dhaqaale ee Maraykanka ka dhacay 2008dii, ayaa iminka u muuqda mid dib u bilaabi raba kobcinta dhaqaalaha iyo soo celinta saamaynta siyaasadeed ee luntay taasoo lagu gaari karo, kaliya xasilooni siyaasadeed iyo cirib tirka argagixisada faaftay ee ujeedki laga lahaa dhamaaday. Maraykanka ayaa doonaya inuu istiraatiijiyadiisii badalo, oo maalgashi fara badan ka sameeyo Europe, Latin America, Asia iyo Afrika. Maraykanku wuxuu 2018kii ballan qaaday maalgashi qaddarkiisu dhan yahay 60 billion oo doolar in uu ka samaynayo Geeska Afrika si uu u yareeyo saamaynta Shiinahu ku leeyihiin geyigaa. Maalgashigaa wuxuu isugu jira, dhisidda kaabayaasha sida, wadooyin, buundooyin, wadooyinka tareenada, biyo xireeno, dakado iyo wax soo saar macdaneed. Geeska Afrika, wuxuu ku wadaa inuu mas’uul uga noqdo Ethiopia, oo sida aan soo sheegnay, isbedello dagdaga ka dhaceen tan iyo 2018kii, asagoo la kaashanaya Sacuudiga iyo Imaaraadka oo xulufo dhow la ah Maryakanka. Imaaraadka iyo xulifadiisa waxay kaloo dagaal ku qaadeen Yemen, si ay u koontaroolaan u lana wareegaan baddaha dalkaas, ayadoo ay barbar socoto heshiis kula wareegista dekedaha Berbera iyo Boosaaso. Waxay kaloo ay heshiis la galeen dawladda Eritrea si ay u hormariyaan dekeddaha dalkaa, maadaama Eritrea laga soo saaray go’doonkii ay ku jirtay loona furfuray caalamka, kadib markii Djibouti ku gacan sayrtay Imaaraadka oo hormariyey Dekedda Containerada Doraleh. Djibouti waxay kaloo xiriir qoto dheer la yeelatay Shiinaha, taasoo sii kordhinaysa tartanka kala dhexeeya Maraykanka. Maalgalinta ugu badan, dakadaha ka sokow, wuxuu Maraykanka ka billaabay Ethiopia iyo Kenya, mashaariic lagu dhisayo wadooyin isku xira magaalooyinka waawayn ee labadaa dal iyo dawladaha dariska ah. Shidaal qodisna kama marna qorshayaasha dhaqaale ee Maraykanku ka damacsan yahay Geeska Afrika. Maxay Ruushka iyo Shiinaha uga duwan yihiin Maraykanka Shiinaha iyo Ruuskha ayaa la oran karaa ujeedada ugu wayn oo ay ka leeyihiin maalgalinada iyo kaabidda Afrika, Asia iyo Bariga Dhexe waa mid dhaqaale ahaan loogu tartamayo wax soo saarka tamarta oo uu ugu waynyahay shidaalka iyo gaaska iyo inay u helaan suuqyo wax soo saarkooda taasoo keenaysa saamayn siyaasadeed oo istiraatiiji ah. Badanaa, ujeedadoodu kuma sallaysna inay fidiyaan dhaqankooda, caadooyinkooda iyo luqadahooda, iyo faragalin ku sameeyaan siyaasadaha iyo hab dhaqanka dawladeed ee wadamada ay xiriirka la sameeyaan. Taa waxaa tusaale cad u ah, shirweynihii ugu horeeyey abid ee uu isugu yeeray Ruushka wadamada Afrika bishii October 2019kii, oo ay ka qaybgaleen madaxda Afrika oo dhan, halkaasi oo lagu furay baal cusub oo lagu adkeynayo xiriirka Ruushka iyo Afrika. Ujeedada shirkani, maalgashi ka sokow, wuxuu u xaqiijinayay madaxda Afrika inuusan soo fara gashaynin nidaamkooda dawladnimo ee uu rabo kaliya iskaashi siyaasadeed iyo mid dhaqaale. Waxaana halkaa uu isla markiiba ballan qaaday 12.5 billion doolarka Maraynkanka ah inuu Afrika ku maalgalinayo waxayna isugu jiraan warshadaha tamarta Nuclearka, iyo ganacsi furan. Maraykanku dhinaca kale, ka sokow ujeedooyinka dhaqaale iyo saamaynta siyaasadeed, wuxuu aalaaba jecelyahay in uu ka meel mariyo Afrika libraaliyadda iyo dimuqraadiyadda, taas oo walwal badan ku dhalisa inta badan madaxda Afrika oo jecel in ay ka dhowrsanaadaan xiriir qoto dheer oo ay la galaan Maraykanka si ay isaga ilaaliyaan kacdoon shacab oo yarayn kara damacooda ah in ay kursiga sii joogaan muddo dheer. Waxay door bidaan Shiinaha iyo Ruushka oo aan ku khasbin dawladaha in ay isbedel siyaasadeed la yimaadaan. Waxaa tusaale inoogu filan, isbedelka deg degga ah ee uu Maraykan dabada ka riixayo ee ka dhashay Ethiopia, doorasho dimuqraadiyad ahna looga gali doono bisha August ee sanadkan 2020, halka Kenya uu horey uga hirgaliyey doorashooyin dimuqraadiyad ah, doorkana ku imaan doono Sudan, Eritrea, Djibouti, Somalia iyo Uganda, oo aan ka jirin doorashooyin qof iyo cod ah. Hadaba, mar hadaanu ogaanay cidda isbedelladaa dabada ka riixaysa, su’aasha taagan baa waxay noqonaysaa, maxay uga dhigan tahay isbedelladaa dawladda Soomaaliya? Soomaaliya: 1960-1991 Tan iyo markii ay Soomaaliya qaadatay xornimada 1960kii, ilaa 1969kii, waxaa la galay laba doorasho oo dimuqraadiyad ku dhisan, ka hor intuusan curan kacaankii uu hogaaminayay Siyaad Barre October 1969. Todobadi sano ee ugu horreysey, kacaankii wuxuu soo hoyiyey guulo badan oo ay ka mid ahaayeen hormarinta waxbarashada, qorista afka Soomaaliga, hormarinta caafimaadka, la dagaalanka musuqmaasuqii hareeyey dawladihii hore, hormarinta hanaanka garsoorka, kordhintii wax soo saarka dalka iyo hormarinta dhaqaalaha ayadoo warshado badan wadanka laga sameeyey, sida warshaddaha sonkorta, hilibka, kalluunka, yaanyada ama tamaatimta, baastada, daawada, sifeynta batroolka, shamiintada, iwm. Laakiin wuxuu kacaankii ku fashilmay inuu dalka ka hirgaliyo nidaam doorasho uu muwaadin walba ku hanan karo jagada Madaxweyne, iyo samaynta dawlad loo dhanyahay, sababtaa darteedna uu u burburey ugu dambayntii 1991. Siyaasad ahaan, kacaankii wuxuu raacayay nidaamka shuyuuciyadda oo wuxuu xulufo la ahaa Ruushka, maadaama aysan dimuqriaadiyad jirin, xilkana sii joogi karo ilaa inta uu doono. Dagaalkii 1977kii Soomaaliya la gashay Ethiopia, Ruushku wuxuu si cad ula saftay Ethiopia taasoo keentay in Soomaaliya laga adkaado, kacaankuna uu cilaaqaadka u jaro Sovietkii, xiriirna la sameeyo Maraykanka. Maraykan ilaa waa saanu sheegnay oo wuxuu mar walba isku dayaa inuu badalo nidaamka dawladeede, wuxuu ugu dambayn dabada ka riixay kacdoon shacab oo lagu ridayo nidaamkii kaligi taliska ahaa. Soomaaliya: 1991-2019 Kaib markii xukunka xoog looga tuuray Siyaad Barre 1991kii, waxaa wadanku galay daagaalo sokeeye oo lagu hoobtay. Waxaa soo baxay hogaamiye kooxeedyo cudud ciidan iyo agab dagaalba ku gaashaaman. Wada tashiyo badan oo lagu dhisayo dawlad Soomaaliyeed baa dhacay, balse aan miro dhalin. Dhinaca kale, waxaa gooni u goosasho ku dhawaaqday Somaliland 1991, iyo maamulka Puntland, oo aan Soomaaliya ka go’in oo samaysmay 1998. Ugu dambayn Sanadkii 2000, ayaa Djibouti lagusoo dhisay dawlad Soomaaliyeed, balse aan hano qaadin oo waxaa cagaha jiiday hogaamiye kooxeedyadii barigaa caasimadda Muqdisho ku xoog badnaa. Tii ku xigtey waxaa la yagleelay 2004tii bishii October, oo Madaxweyne loogu doortay Cabdullahi Yusuf, ayaduna ma miro dhalin oo isla hogaamiye kooxeedyadii iyo maxakadihii Islaamiga oo markaa samaysmay ayaa lugaha jiiday. Maxakamadihii Islaamiga ahaa waxay xoog yeesheen 2006dii waxayna isla waqtigaa sheegteen inay gacanta ku wada qabteen caasimadda Muqdisho, taageero badanna ka heleen dad badan oo Soomaali ah oo ku kala nool gobollada. Inkastoo Maxkamadihii ay laftoodu dawladnimo wadan shisheeye lagu soo sameeyey diidanaayeen, oo ay rabeen inay dawlad Islaami ah dhisaan, hadana waxay awood ku baabi’iyeen hogaamiye kooxeedyadii xooga badnaa. Markii dambena, Maxkamdihii way kala jabeen oo ayagana iska baaba’een, ilaa laga soo doortay Sheekh Shariif inuu hogaamiyo Dawlad Federaal ah oo ku meel gaar ah February 2009kii, isla waqtigaa oo Soomaaliya uu ka dillaacay ururka Alshabaab. Ugu dambayntii, waxaa laba dawladood oo Federaal buuxa ah la dhisay September 2012kii, iyo February 2017kii. Waxaana dhismay 4 Dawlad Goboleed, oo ay 5 ku tahay Puntland, marki laga reebo Somaliland oo gooni isu taagtay. Soomaaliya: 2020 Burburkii kadib, wax danayn ah kama aysan helin Soomaaliya beesha caalamka iyo dawladaha dariska ah aan ka ahayn ka qaybqaadashada sii hurinta dagaalada sokeeye. Laakiin isbedellada caalamka ku yimi, iyo u kala tartamiddii hanashada dawlada oo ay wadeen Ruushka, Shiinaha iyo Maraykanka, ayaa keentay in la daneeyo arrimaha Soomaaliya. Maraykanka oo xeryo ciidan ka samaystay Soomaaliya gudaheeda intii uu la diriray argigixisada ayaa uga horeeya wadamada hogaaminaya hirgalinta xasilooni siyaasadeed oo laga sameeyo Soomaliya. Waraysi lala yeeshay Madaxweyne Mohamed Abdullahi Farmaajo bishii February 2020, oo meelo badan taabtay, ayuu ku sheegay sida ugu dhaqsaha badan inay xukuumadiisu kusoo afjari doonto argigixisada ka dhex dagaalama gudaha Soomaaliya. Kadib, waraysigaa, xukuumaddu waxay ciidamo si gaar ah u tababaran geysey gobollada Gedo iyo Galguduud si loo xoojiyo dawladnimada ayagoo isu diyaarinaya inay dagaal ballaaran oo kama dambays ah la galaan argagixisada. Dhinaca kale, Bangiga adduunka iyo Sanduuqa Lacagta Adduunka, ayaa ku dhawaaqay billowgii sanadkan 2020, in Soomaaliya buuxisey shuruudihii dayn cafinta, ayna haatan u qalanto in daymaha laga cafiyo maadaama Soomaaliya samaysay dib u habeyn dhaqaale iyo qaab dhismeedka maamul lacageed. Soomaaliya waxay kaloo qaadday tillaabooyin ay ku soo jiidanayso maalgashiga shisheeye qaybta tamarta, kadib markii labada aqal ee Soomaaliya ay u codeeyeen ansixinta sharciga Batroolka, Madaxweynuhuna saxiixay inkastoo ay caqabado wali ka jiraan meelmarinta sharcigaa, gaar ahaan sida Dawladda Federaalku ugu dhex dari karto Maamul Goboleedyada siyaasadeeda ku wajahan Tamrata. Sidoo kale, dawlado ayaa ballan qaaday maalgashiga kaabayaasha dhaqaale, sida dawladda Qadar oo ballan qaadday dhisiidda dekedda Garacad ee Maamul Goboleedka Galmudug, iyo Imaaraadka oo horey gacanta ugu hayay labada dakadood ee Berbera iyo Boosaaso. Hadaba maxaa xiga intaa? Waxaa bishii February 2020 laga ansixiyey sharci doorasho Soomaaliya, oo qof iyo cod ah, taasoo badalaysa nidaamkii doorasho ee ku sallaysnaa qabiilka halkaa oo ay soo doori jireen xildhibaanada oday dhaqameedyada qabaa’isha. Waxaa wali taagan dhisidda dawlad goboleedka Jubbaland oo ay Federalka taageersan tahay, waxaana halkaa wali ka arrimiya Axmed Madoobe tan iyo 2012kii. Sanadkan 2020, waxay Dawladdu ka shaqaynaysaa in Dawlad Goboleedyada israacaan oo nidaamka Federalismka si buuxda loo dhaqan galiyo. Taasina waxay qayb ka tahay u diyaar garowga Soomaaliya ugu jirto sidii dadka oo wada jira ugu dareeri lahaayeen doorashada qof iyo codka ah sanadka 2021ka. Hogaamiyayaasha haatan talada u haya Soomaaliya, ayaa wada shaqayn wanaagsan kala dhaxaysaa Maraykanka, oo danaynaya isbedelleda gobollada Geeska Afrika, una arka hogaamiyayaashaa inay yihiin kuwa ayagu la jaanqaadi kara isbedellada ka socda Geeska Afrika. Wuxuu kaloo xiriir fiican kala dhexeeyaa madaxda dawladaha Geeska Afrika, sida Ethiopia iyo Eritrea oo doonaya si wada jir ah inay u aasaasaan urur siyaasadeed. Waxaa dhinaca kale sii xoogeeysanaya xisbiyada mucaaradka oo doonaya in ay ku midoobaan hal xisbi siyaasadeed si ay ula tartamaan xisbiga madaxda talada iminka haya ku dhawaaqi rabaan. Waxaa jira wada shaqayn la’aan u dhexeeya Puntland iyo Federaalka, sidoo kalena, Somaliland wali wada hadallo taabo gal ah lalama bilaabin ayadoo ay arrinta Jubaland-na wali kor u laalan tahay. Caqabadahaa oo dhan waxay wiiqi karaan dag dag u meel marinta doorashada 2021. Hadiise ay doorashadu hirgasho, waxaa la isweydiinayaa in dib loo soo dooran doono madaxda haatan talada u haysa Soomaaliya iyo in hogaamin cusub la isku raaci doono. Hadaba, sidee bay Soomaaliya si gaar ah u saamaysay isbedelladan cusub ee hadda socda Geeska Afrika? Akhristow fikirkaaga ka dhiibo. W/Q: Nasrudin M. Ahmed
  8. The coronavirus pandemic could kill more people in Somalia than anywhere else if preventive measures are not put in place urgently, medical experts and analysts have warned. The East African country confirmed its first case of COVID-19, the infection caused by the novel coronavirus, on Monday in a student who returned from China and is now in quarantine, according to the country’s health ministry. “If this virus has killed thousands in developed countries like China and Italy, and also killed hundreds in Spain and Iran, you can imagine what the death toll will be in Somalia if nothing is done,” Mohamed Mohamud Ali, chairman of Somali Medical Association (SMA), told Al Jazeera. “Currently, we don’t have a single testing kit in the country. We send samples to South Africa and wait for at least three days to know the results. This is a big challenge for us,” Mohamed said. The outbreak reached Africa later than other continents, but at least 31 countries have now confirmed cases, with 13 reported deaths. On Wednesday, the World Health Organization (WHO) called on African countries to “wake up” to the growing threat of the virus, which has killed more than 8,600 worldwide and infected at least 207,000 people. ‘It will not just kill people’ The SMA’s Mohamed believes the Somali people could do more to take the pandemic seriously. “It will not just kill people. Economically, the consequences, if nothing is done, will be dire. We might not be able to recover from it,” he added. The Somali government announced measures on Tuesday to reduce the potential spread of the virus. Schools and universities in the country have been closed starting March 19 for a period of 15 days, and large public gatherings have been banned, according to the prime minister. Hassan Ali Khaire said in an address to the public on Wednesday: “We have set aside five million dollars … to deal with this disease. That money will be used to help any Somali affected by this disease, whichever part of the country they may be. We are also in discussion with global financial institutions so that they can assist us [financially] to prevent the spread,” he added. Mohamed Ahmed Ali, an analyst based in the capital Mogadishu, also told Al Jazeera more needed to be done if lives are to be saved in the country. “Businesses are open as normal. Public transport is operating as usual, and restaurants are open. The risks and consequences are unimaginable. If more is not done immediately, more people could die in Somalia than anywhere else in the world,” Mohamed said. The government faces challenges to its authority in several parts of the country, complicating access and diluting efforts made at the centre. Large swaths of the country are in the hands of the al-Qaeda-linked armed group, al-Shabab, which has not allowed any information to emerge from those areas with regards to the spread of COVID-19. A strained working relationship between the central government and the federal states makes the situation worse, according to Mohamed. “Sadly, the government has limited power in what it can do,” he added. SOURCE: AL JAZEERA NEWS
  9. Garowe ( PPM) – The three-day consultative conference concluded in Garowe yesterday had produced a result that may help President Said Abdullahi Deni to strike a deal with the Federal Government of Somalia. He accepted invitation from the Federal Government to visit Mogadishu. In the communique read out at the end of the conference a mention was made of a plan of President Said Deni’s to visit administrative capitals of Federal members States. This plan is all the more discouraging. It smacks of a return to haphazard policy-making that characterised Deni administration during the first year of his tenure. In the first interview upon winning Garowe Presidency Deni vouched for the significance of Council of Interstate Cooperation formed by his predecessor to exert political pressure on the Federal Government. The Council faltered after Hirshabele and South West State showed less interest in supporting an agenda of a different Federal Member state aimed at making Puntland State stand out as preeminent Member State. One of the weaknesses in the consultative conference turned out to be the failure to address the myriad challenges – the status of Bosaso Port Agreement with DP World, the failure to rein in runaway corruption still being perpetrated by people associated with the previous administration for example – in Puntland. The consultative conference has taken a leaf from the posturing of the former Puntland President Abdiweli M. Ali, who in 2016 refused to sign up to the electoral plan of the Federal Government but then signed the notorious 4.5-based plan used to conduct the 2017 elections in Mogadishu. Is President Deni seeking to reintroduce the Council of Interstate Cooperation? The contrast between the strongly worded communique and the sudden change of Puntland State government policy to compromise in favour of close relations with the Federal Government might help Deni to retain the privilege to select the new cohort o Puntland MPs and Senators for 2021 elections and have input into the federal cabinet appointments. It is not clear if the Federal Government will accept such a proposal. Puntland may invoke the 1998 Charter again to claim federal representation privileges of constituencies in the Disputed Territories. The new electoral law passed in December empowers a committee to resolve disputes on parliamentary and Senate seats. Puntland can no longer promote itself as the Spokesperson of Federalism in Somalia when the Garowe-based administration opposes decentralisation and political accountability at the local level. Puntlanders understand that one form of centralisation is not better than another. The credibility gap in pro-federalism claims predisposes every Puntland administration to waste political capital too early. President Said Deni should not be repeating that political misjudgment. © Puntland Post Monthly, 2020 The post President Deni should not waste political capital appeared first on Puntland Post.
  10. THURSDAY MARCH 19. 2020 Qore : Axmed-Yaasiin Max’ed Sooyaan SHirkii wada tashiga Puntland ee la soo gabagabeeyay 17kii bishaan (March17,2020) runtii wuxuu ku soo dhammaaday [...] Source
  11. Madaxweynaha Dowlad gobaleedka Puntland Saciid Cabdillaahi Dani ayaa lagu wadaa inuu booqasho ku yimaado Muqdisho iyo dowlad goboleedyada si uu u casuumo madaxda iyo saamileysa siyaasadda shir looga tashanayo aayaha Soomaaliya oo ay gogoshiisa dhigtay Puntland. Halkaan Hoose ka Daawo Goobjoog News Source: goobjoog.com
  12. Muqdisho (Caasimada Online) – Taliye Kuxigeenkii hore ee Hay’adda Nabad Suggida iyo Sirdoonka Qaranka (NISA), Cabdisalaan Yuusuf Guuleed ayaa ka hadlay qaraxyadii aroornimadii hore ee saakay ka dhacay Magaalada Muqdisho, laguna burburiyay kaamirooyinka wax duuba, ee laga hirgeliyay hareeraha isgoysyada qaar ee ku yaala magaalada. Markii labaad ayaa sanadkan gudahiis la beegsaday qalabka wax duuba ee ku yaala Wadada Maka Al Mukarama, iyadoona dhulka lagu soo dhigay baalayaashii ay ku xirnaayeen. Dhawr qarax oo is xig-xigay ayaa xilligii Salaadda Subax lagu burburiyay qaar ka mid baalayaasha ay ku xiran yihiin kaamirooyinka loo yaqaano (CCTV-ga), ee lagula socdo dhaqdhaqaaqa amniga. Taliye ku-xigeenkii hore ee NISA oo la hadlay BBC ayaa marka hore sheegay in ay horey u jireen bartilmaameed lagu ugaarsanayay baalayaasha ay ku xiran yihiin nalalka ileyska cadceedda ku shaqeeya. Ujeedaduna ay tahay in lagu curyaamiyo horumarinta magaalada, sida uu yiri. Waxa uu sheegay in loo baahan yahay in la sameeyo kaamirooyin qarsoon oo lagula socdo amniga kaamirooyinka CCTV-ga, si loo ogaado cidda burburinaysa. “Waxay ahayd kaamirada, kaamira kaloo ilaalisaa inay jirto, oo kaamiro qarsoon ay ahaato oo aan loo jeedin, midda weyn ee la beegsan karo mid kaloo qarsoon ama aan la arkeynin in loo sameeyo, qofkuna uusan fahamsanayn meesha ay ku taalo, si hadhow loo ogaado ciddii waxaan ka dambeysay.” Ayuu yiri Cabdisalaan Yuusuf Guuleed. Waxa uu soo hadalqaaday inaanay laamaha amniga waxba ka baran qaraxyadii bishii January lagu burburiyay kaamirooyinka CCTW-ga ee laga hirgeliyay Wadada Maka Al Mukarama. “Dhawr kaamiradood ayaa hadda ka hor la qarxiyay, hadana muuqaalkii wax qarxinayay illaa hadda ma’aynu hayno. Marka in wax laga barto laftigeedu way ahayd, kaamirada muuqatoo la bartilmaameedsaday kaamiro kaloo qarsoon waa in la hoos dhigo, si loo ogaado cidda waxaan ku shaqaysanaysa.” Ayuu yiri Cabdisalaan Yuusuf. Guuleed ayaa qaba laga yaabo in kaamirada qarsoon ay xog muhiim ah bannaanka keeni laheyd, isagaa oo muujiyay in cidda falalkan gaysanayso ayba noqon karto shirkado kale oo ka xun shirkaddii heshiiska lagu siiyay in ay kaamirooyinka ku xirto wadooyinka. “Waxaa laga yaabaa inuu jiro tartan u dhaxeeya shirkadaha, shirkaddii qandaraaska heshiiska kaamirooyinka la siiyay mid kaloo la dagaashan inuu yahay, laakiin cidda aan falalkaasi ku ognahay waa Shabaab.” Ayuu yiri Guuleed. Qaraxyadii saakay lagu burburiyay kaamirooyinkan ayaa ahaa kuwo si weyn looga maqlay Caasimadda Muqdisho, waxayna ku soo aadeen, xilli inta badan ay dadka magaaladu hurdeen. Qaraxyadan ayaa qalqal iyo baqdinba ku abuuray bulshada, iyadoo aad arki kartay sida ay dadku wax isaga weydiinayeen qaraxyadaasi iyo wixii ay ahaayeenba. Qaraxyadan ayaa waxay ku soo aadayan, saacado ka dib, markii xalay weerar madaafiic ahaa lagu ekeeyay Xarunta Xalane, oo ay degan yihiin Qaramada Midoobey, Taliska Ciidamada Midowga Afrika, ayna ku yaallaan Safaaradaha Wadamada Reer Galbeedka, ee cilaaqaadka dhow la leh Dowladda Federaalka.
  13. PRESS RELEASE More than 600 confirmed cases of COVID-19 in Africa Twelve countries in the African region are now experiencing local transmission BRAZZAVILLE, Congo (Republic of the), March 19, 2020/ — More than 600 cases of COVID-19 have been confirmed in 34 countries in Africa as of 19 March, compared with 147 cases one week ago. Although the region has seen a significant increase in confirmed cases recently, there are still fewer cases than in other parts of the world. “The rapid evolution of COVID-19 in Africa is deeply worrisome and a clear signal for action,” said Dr Matshidiso Moeti, World Health Organization (WHO) Regional Director for Africa. “But we can still change the course of this pandemic. Governments must draw on all of their resources and capabilities and strengthen their response.” Twelve countries in the African region are now experiencing local transmission. It is crucial that governments prevent local transmission from evolving into a worst case scenario of widespread sustained community transmission. Such a scenario will present a major challenge to countries with weak health systems. “Africa can learn from the experiences of other countries which have seen a sharp decline in COVID-19 cases through rapidly scaling up testing, isolating cases and meticulously tracking contacts,” said Dr Moeti. Understanding how the COVID-19 pandemic will evolve in Africa is still a work in progress. The response will need to be adapted to the African context – the demographics on the continent are very different from China, Europe and the USA. Africa has the world’s youngest population and it appears that older people are more vulnerable to COVID-19. However, preliminary analysis finds that people with underlying conditions are at higher risk. Across the Region, nearly 26 million people are living with HIV. Over 58 million children have stunted growth due to malnutrition. So it is possible that younger people will be more at risk in Africa than in other parts of the world. WHO has been supporting governments with early detection by providing COVID-19 testing kits to countries in Africa, training lab technicians, and strengthening surveillance in communities. Forty-five countries in Africa can now test for COVID-19: at the start of the outbreak only two could do so. WHO is also providing remote support to affected countries on the use of electronic data tools, so national health authorities can better understand the outbreak in their countries. Personal protective equipment has been shipped to 24 countries, and a second shipment is being prepared for countries with confirmed cases. “COVID-19 is one of the biggest health challenges Africa has faced in a generation,” said Dr Moeti. “We can only stop this virus through solidarity. And the world is coming together. Donors are stepping up to the plate and providing funding while private sector in many countries are offering their support as well.” Lessons learnt in addressing previous epidemics are being used as a foundation to respond. Basic preventative measures by individuals and communities remain the most powerful tool to prevent the spread of COVID-19. For this reason, WHO is helping local authorities craft radio messaging and TV spots to inform the public about the risks of COVID-19 and what measures should be taken. WHO is also conducting rumour management in all affected countries, and is guiding countries on setting up call-centres and hotlines to ensure the public is informed. Distributed by APO Group on behalf of WHO Regional Office for Africa. SOURCE WHO Regional Office for Africa Qaran News
  14. Muqdisho (Caasimada Online) – Warqad kasoo baxday wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada ee dowlada Soomaaliya ayaa shaqada xafiisyada looga fasaxay dhamaan shaqaalaha dowladda illaa 1-da bisha dambe ee April. Shaqaalaha ayaa la faray in guryahooda ay ku shaqeeyaan, waxaana fasaxaan looga golleeyahay cabsi laga qabo fiifitaanka cudurka Coronavirus. Agaasimayaasha iyo howlwadeenada kale ee aan looga maarmin xaafiisyada dowladda ayaa lagu faray warqadan in ay soo xaadiraan shaqada. Qoraal ka soo baxay wasaaradda ayaa lagu sheegay in fasaxani uusan khuseyn shaqaalaha caafimaadka ee ka shaqeynaya ka hor tagga COVID-19, sidoo kale shaqaalaha ayaa la faray in aysan dadka salaamin, isla markaana ay xirtaan galoofiska gacmaha lagu xirto. Halkan ka aqriso warqadda
  15. Shirkii wadatashiga Puntland ee la soo gabagabeeyay 17kii bishaan (March17,2020) runtii wuxuu ku soo dhammaaday guul xambaarsan talo iyo toosinta hannaanka dowladnimo ee Soomaaliya, iyadoo waliba si cad loo abbaaray danta guud inay ku jirto inaan ninna keligiisa isku dayin inuu talada dalka marooqsado, dulucda warkana waxay ahayd wixii dadka Soomaaliyeed ay wada dhigteen ha laysugu yimaado!…Waa hadal aan qiil looga baxsado lahayn! Waxaana hubaal ah ninna keligiis inuusan Soomaali noqon karayn, Soomaalinna aysan kala maarmayn. Marka la fiiriyo go’aannada shirkaas ka soo baxay waxaan shaki ku jirin inay cadayn buuxda u yihiin sida nimanka hoggaanka siyaasadeed ee dalka loo dhiibay ay ugu tagri faleen awooddii sharciga ee ummaddu ku aamintay, waxayna go’aannadaas iftiimiyeen in nimanka hoggaanka loo dhiibay ay sii kala fogeyeen siyaasad ahaan, mujtamac ahaan, iyo fikir ahaanba dadka Soomaaliyeed!… Go’aannada ka soo baxay shirkii wada tashaiga Puntland shaki kuma jiro inay mudanyihiin in loo garaabo, taasi ma aha in maamul-goboleeddada kale aysan qabin dhibka ay tirsanayso Puntland laakiin shaki la’aan intaas iyo ka badanba waa ay tirsanayaan hasa ahaatee awood baa lagu maquuniyay, waxaana hadda socda dagaal aan hubo inaysan wax natiijo ah oo aan khasaaro ahayn aysan ka soo baxayn oo hoggaanka dowladda federaal-ka uu doonayo inuu ku maquuniyo dowlad goboleedka Jubbaland. Waxaa iyadana arrin xusid mudan ah in runtii ay dowlad goboleeddada dalka ka jira ay mar kasta oo madaxweyne cusub la doorto soo wajahayso colaad siyaasadeed iyo dagaal, taas oo run ahaantii ka imanaysa in madaxda hoggaanka qabanaysa ay dhammaantood ay yihiin jiillashii ku soo barbaaray dhaqankii siyaasadeed ee Kacaanki Siyaad Bare ee sax iyo khaladba ninkaas loo heesaayay maankana ku haya inay sidiisii oo kale dalka ku maamulaan xoog iyo amar-ku-taaglayn (authoritarian/dictatorial system) waana middaa arrintii ugu weyneyd ee keentay in siyaasiyiin badan ay dan bidaan in nidaamka Federaal-ka ah uu dalku qaato! Waxayna nimanka hoggaanka dalka hayaa iyo kuwa badan oo la mid ah iska indho tirayaan xuquuqda iyo awoodda siyaasadeed ee nidaamka federaal-ka uu siiyay dowlad goboleeddada, waana caqligaas midka soddon sano ka dib keenay in Farmaajo uu dalkii dagaal dib ugu celiyo. Golaha shacabka?!…yaa! oo ma ka dhab baa?!… oo golaha shacabka xaggee bay joogaan?!…dalkii dabaylo colaadeed baa ka jira, Galmudug dagaal baa ka dhacay, gobolka Gedo wali colaad baa ka taagan, xiisad siyaasadeed oo ay ka muuqato saansaan colaadeed oo ay horseed ka yihiin maamulka madaxweyne Farmaajo iyo ra’iisal wasaare Kheyre baa guud ahaan dalkii saameeyay, aaway golihii shacabka?! Kenya iyo Itoobiya maalin kasta waxay meel uga dhacaan madax-banaanida iyo sharafta qaranimmad Soomaaliya golaha shacabka waligood soo ma hadal qaadin kamana hadlaan, safiirka Maraykanka ee Soomaaliya Yukio Yamamoto (Donald) iyo safiirka Maraykanka ee Kenya, Kyle McCarter oo la ogyahay waxa ay Soomaaliya ka wadaan waligood kama aysan hadlin! Marka shaqadoodii ma waxay ku soo koobantay inay xukuumadda u ansixiyaan waxay rabto oo keliya?!… Shaki kuma jiro sida marar badan la sheegay inay jirto sabab golaha shacabka aamusiisay ama ka xishoodsiisay marka uu madaxweyne Farmaajo wax u sheego!… AllaaaaaH! Show waxa aamusiiyay WEYNNAA?! Golaha shacabku wuxuu ansixiyay sharciyo badan oo aayaha dalka saamayn ku leh iyadoo aan waxba laga talo gelin dowlad goboleedyada oo ay ahayd qodob dastuuri ah inay taladooda ay qayb ka ahaadaan… waliba iyagoo og tallaabadaas inaysan dastuurka waafaqsanayn! Waxaana ka mid waxyaabahay ansixiyeen sharcigii shidaalka, iyo nidaamkii doorashada oo labadaba lagala cararay inay wax talo ah ku yeeshaan dowlad goboleeddada dalka !…. Iyadoo ay jiraan waxyaabahaas iyo kuwo kale oo faro badan oo xad gudub ku ah sharafta iyo xuquuqda dadka iyo dalka oo uu golaha shacabka ansixiyay si bareer ah oo ula kac ah, oo maanta loo qaadan karo in golihii shacabku uu xukuumadda Farmaajo iyo Kheyre ay gacan ku siinayaan denbiyada ay dadka iyo dalka ka geliyaan ayaa haddana xubno ka mid ah wafdigii labada gole ee ka socday dowladda federaal-ka isla markaasna xubno ka ah golaha shacabka waxay ku doodayaan inaan Puntland ama guud ahaan dadka Soomaaliyeed diidi karayn dulmigaas ay iyaga golaha shacabka ahaan aabbaha ka yihiin sida sharci darrada ahna ku ansixiyeen! Sida muuqatayna wasiirka shaqada Sadiiq Warfaa wuxuu u ekaa inuusan fahamsanayn sababta shirka wadatashiga loo qabtay iyo golaha shacabka ee uu ka tirsanyahay inay iyagu xildhibaano ahaan ay dadka ugu hor mareen jabinta dastuurka!… Waxaa la oran karaa Madaxweynaha dowlad goboleedka Puntland Deni, run ahaantii inuu shirkaas wadtashiga ah ku baaqo waxay ahayd mid si weyn baahi loogu qabay xaaladda uu dalka ku jirana ay qasabysay in kulankaas oo kale lagu baaqo. Sida hadda laga dareemayna qaybaha kala duwan ee mujtamaca reer Puntland waxaad moodaa inay garowshiiyo siiyeen dhammaan waxyaabihii ay dowladda Puntland ka cabanaysay! Waxaa iyadana arrin aan mudnaanteeda laga tegi karayn ah in dhammaan madaxweynaha Puntland, Guddoomiyaha golaha shacabka ee Puntland, iyo xubnihii ka socday maamulka Puntland ay dhammaantood ka midaysnaayeen oo aysan haba yaraatee isku khilaafsanayn aragtida iyo guud ahaan ajandeyaashii shirkaas looga hadlay, waxayna taas keentay in go’aannadii shirka ka soo baxay ay taageeraan guud ahaan siyaasiyiintii, odayaashii dhaqanka, ganacsatadii, aqoonyahankii iyo dad-weynaha reer Puntland. Shirkaan oo runtii la oran karo macnaha ugu weyn ee uu ifiyay waxay ahayd in dowladda Puntland xaaladaha adkaaday awgeed ay dad-weynaha reer Puntland talada dib ugu celisay si ay u shirciyeyso inay go’aanno adag ka qaadato dhagarta uga imaanaysa siyaasadaha guracan ee ay dowladda federaal-ka doonayso inay ku burburiso dowlad goboleeddada iyo guud ahaan nidaamka federaal-ka ah ee dalka xaggiisa u dhaqaaqay. Waxaana shaki la’aan ah in xukuumadda dowlad goboleedka Puntland ay ku fekerayso soo saaridda xeerar cusub oo ay kaga hor tegayso tagri falka awoodda ee dowladda federaalka, iyadoo hadda muuqato in oggolaansho buuxdo oo ay kaga hor tagayso tagri falka awoodeed ee dowladda federaal-ka ay ka haysato shacabka Puntland, waxaana arrin la filan kara ah in marka uu soo dhowaado dhamaanshaha xillig dowladda federaalka ay sii badato taageerada ay ka helayso dowlad goboleeddada kale oo iyaga laf ahaantooda aan kalsooni buuxda ku qabin hab dhaqanka siyaasadeed ee dowladda Federalk. Dad badan ayaa rumaysan in qorshaha dowladda federaalka ee ku aaddan doorashada soo socoto uu yahay in doorashada lagu galo habkii hore 4.5, isla markaasna aysan wax rajo ah ka qabin in haddii nidaam kaas ka duwan doorasho lagu galo ay ku soo bixi karayso sidaas awgeedna aysan ku talo gelin inay diyaariso in doorasho lagu galo nidaam ka duwan kii ay ku soo baxday iyadoo rumaysan in qaabkaas uu yahay midka ugu fudud ee igu dhow xagga suurto galnimmada in mar labaad ay xukunka ku soo laabtaan iyagoo codka gadanaya, waxayna dad badan qabaan in shirka wadatashiga ay ku baaqday dowlad goboleedka Puntland uu ka hor tegayo nidaamka 4.5 ah ee 275 xubnood oo xil dhibaano ah ay codeyniyaan, habkaasoo ah hab layska bartay in xubnahaas la laaluusho oo codkooda la gato, ahna nidaamka dhab ahaan u qarsoon dowladda federaal-ka oo ay doonayso in lagu qasbanaado markuu waqtiga soo gaabto, waana sababta ugu muhiimsan oo ay Puntland ugu baaqayso shir wada-tashi Soomaaliyeed si loo helo hannaan doorasho ka duwan caddaaladana uga dhow. Dowlad goboleeddada kale ee Galmudug, Hirshabeelle, Koonfur-Galbeed, iyo Jubbaland iyo Madasha Xixbiyada, iyo sidaa soo kale odayaasha dhaqanka, siyaasiyiinta, iyo dadka hor-yaalka mujtamaca ah ayaa loo baahanyahay inay taageeraan oo ay qayb ka noqdaan shir wada-tashi oo Soomaali oo dhan ay isugu timaado, si ay u diyaariyaan hannaan doorasho oo ay taladiisa wax ku leeyihiin oo suuro gelin kara inaan koox gaar ah af-duubin nooca uu noqonayo nidaamka doorashada dhacaysa! Waxaa iyadana talo haboon ah oo la gudboon madaxda dowlad goboleeddada ee lagu soo doortay taageerada dowladda federaal-ka inay gartaan inay yihiin ma’uuliyiin Soomaaliyeed oo aysan xilka u hayn dowladda federaal-ka ah isla markaasna ay ka soo qayb galaan shirka wadatashiga Soomaaliyeed ee ay ku baaqday dowlad gobleedka Puntland, isla markaasna ay maanka ku hayaan taladooda inay tahay talo MAS’UUL SOOMAALIYEED una adeegaya danta Soomaaliyeed!…Rag Tashaday Kolay Tahay Cir Tararay Waa Toli Karaan Taako Labadeedee!… Axmed-Yaasiin Max’ed Sooyaan The post Natiijada shirkii wadatashiga Puntland: Tallaabo mudan in la taageero oo horay loo amboqaado! appeared first on Puntland Post.
  16. Muqdisho (SMN) – Wasaaradda Caafimaadka xukuumadda federaalka ah ee Soomaaliya oo warbixin maalinle ah kasoo saartey xaalada Coronavirus ayaa xaqiijisay in shan qof oo dheeraad ah loo karan-tiilay cudurkaas. Hoos ka akhriso bayaanka wasaaradda • Ilaa iyo maanta ma jirto wax xaalad cusub ah oo la xiriirta cudurka Corona oo laga helay Soomaaliya, marka laga reebo kiiskii horey loo xaqiijiyay • Waxaa xarunta karantiilka la geeyay 5 qof oo ka yimid wadanka Talyaaniga iyo qof kasoo galay wadanka Shiinaha. Dhamaantood dadkaan xaaladooda caafimaad waa mid aad u wanaagsan waxayna karantiilka ku jiri doonaan muddo 14 cisho ah • Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Federaalka Soomaaliya ayaa waxaa lagu qabtay shir looga arinsanayay qiimeynta caqabadaha dhaqaale iyo mid caafimaad ee ka dhalan karta cudurka Corona • Wasaaradda Caafimaadka ayaa hirgelisay nidaam lagu maareynayo loogana jawaab celinayo cudurka Corona, toosoo loo magacaabay gudi si gaar ah uga shaqeeya hawllaha la xiriira ka hortaga iyo ka diyaar garowga caabuqa Corona • Waxaa bilowday dhismaha Xarunta Hawlgallada Deg-dega ee Caafimaadka Guud • 7 qof oo dheeraad ah ayaa loo tababaray xarunta karantiilka ee Muqdisho • Waxaa lagu kordhiyay shaqaale iyo qalab xarunta dadwenuhu ay ka wacaan lambarka gaaban ee 449 • 4 ambalaas ayaa loo diyaariyay in ay u adeegaan xarumaha hubinta badqabka bulshada • Waxa kormeer farsamo lagu sameeyay xarunta loo asteeyay daaweeynta bukaanada laga helo caabuqa Corona View the full article
  17. Xarunta Boqortooyada Soomaaliyeed ee Qardho waxaa maanta sidiiran loogu soo dhaweeyey Boqor Burhaan Boqor Muuse oo in mudo ah ku maqnaa booqasho sharafeed uu kusoo [...] Source
  18. (SLT-Hargeysa)-Xukuumadda Somaliland ayaa sheegtay in ay tallaabo sharci ah ka qaadi doonto Ganacsatada qaaliyeeyay Maceeshada si ay uga faa’idaystaan werwerka Cudurka Corona Virus awgii. Maxamed Kaahin, wasiirka arrimaha gudaha Somaliland ayaa sheegay in sidoo kale ay tallaabo ka qaadi doonaan cidda lagu qabto iyaga oo dalka ka dhoofinaya Daawooyin si ay waddamada jaarka uga iibiyaan, Halkan hoose ka DAAWO Source
  19. Siday horay u soo bandhigeen Warbaahinta Puntlandi.com Madaxweyne Farmaajo wuxuu laba jeer isku dayay inuu Madaxweyne Deni ku casumo Muqdisho, Wafdiga DF ee hada ku [...] Source
  20. Muqdisho (SMN) – Wasiirka ganacsiga iyo warshadaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Eng Cabdullaahi Cali Xasan oo shir jaraa’id ku qabtay xafiiskiisa ayaa uga digay ganacsatada in qiimo sare ay iibiyaan Qalabka looga Gaashaanto Faafida Cudurka Caronavirus, iyaga oo faa’iido ka raadinaya saameynta cudurkaasi. Wasiirka ayaa sheegay in Dawladda Soomaaliya ay diyaar garow ugu jirto ka hor-tagga saameynta dhaqaale ee uu cudurka Caronavirus keeni karo, isaggoo Ganacsatada ugu baaqay inay waajib iska saaraan daryeelka Bulshadda. View the full article
  21. Muqdisho (SMN) – Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada XFS, ayaa ku wargelisay hay’adaha dowladda in muddo ku eg 1da bisha April la hakiyay xaadiridda xafiisyada Shaqaalaha Dowladda , marka laga reebo maamulka iyo howlwadeennada aan looga maarmin xafiisyada, si looga hortaggo faafida fayruska COVID- 19. Shaqaalaha caafimaad ayaan iyagu ku jirin hakinta, si ay u gutaan howl maalmeedkooda iyo la tacaalida faafida. View the full article
  22. Muqdisho (SMN) – Dhageystayaasha idaacada Shabelle ee ku taxan website-keena waxaan halkaan hoose idin kugu soo gudbineynaa warka Habeen. Hoos riix si aad udhageysato https://www.radioshabelle.com/wp-content/uploads/2020/03/Warka-habeen-19032020.mp3 View the full article
  23. Janaale (Caasimada Online) – Dowladda Maraykanka ayaa sheegtay inay shan duqeymood oo ka dhan ah Al-Shabaab ka gaysatay meel u dhaw Janaale, intii u dhaxaysay Maarso 16-17, si looga hortago in kooxdaas ay dib usoo weerarto magaalada. War-saxaafadeed kasoo baxay taliska Africom ayaa lagu sheegay in duqaynta lala beegsaday Al-Shabaab xilli ay isku soo urursanayeen, dhaqdhaqaaqyana ka wadeen goobta hawlgalka ay ka wadaan ciidamada ay horseedka ka yihiin kuwa Soomaalida. Africom ayaa sidoo kale sheegtay in ciidamada Mareykanka ay deegaankaas ku sugnaayeen markii duqaynta ay dhacday iyaga oo talo iyo taageero u fidinaayey ciidamada Soomaalida ee halkaas qabsaday dhowaan. Mareykanku waxa uu sheegay in duqaynta iskaashi lagala sameeyey hawlgalka Amisom iyo ciidamada dowladda Soomaaliya oo degaankaas hawlgal ka wada. Africom waxay sheegtay inaan cid rayid ah waxba ku noqon duqaymahan. Ciidamada dowladda ayaa Isniintii qabsaday magaalada Janaale kadib dagaal ay kula galeen Al-Shabaab, oo halkaas maamulayey dhowr sano. Janaale ayaa afartii sano u dambeysay ay ka talinayeen Al-Shabaab. 1-dii bishii September ee sanadkii 2015 ayay aheyd markii Al-Shabaab weerar ku bilowday qarax weyn ay ku qaadeen saldhigga Ciidanka AMISOM, waxaana weerarkaas lagu dilay askar ka tirsan Ciidanka Uganda, weerarkaas wixii ka dambeeya oo khasaare xoog leh lagu gaarsiiyay Ciidanka AMISOM ayay bilaabeen inay isaga baxaan. Al-Shabaab weli ma aysan ka hadlin qabshada Ciidamada Dowladda ee Magaalada Janaale, waxaana laga cabsi qabaa inay qorsheenayaan weeraro ku dhufo oo dhaqaaq ah.
  24. Burco(SL-T): Wasiirka Wasaarada Hawlaha Guud Ee Somaliland Oo Xadhiga Ka Jaray Labada Biriij Ee Ugu Weyne Magaalada Burco Oo Dayactir Lagu Sameeyay Source
  25. Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland ayaa ka hadashay tallaabadii ay saaka Dowladda federaalku Soomaaliya dib ugu celisay diyaaradii Fly Dubai ee qorshaheedu ahaa inay ka dagto madaarka Cigaal ee magaalada Hargeysa. Somaliland ayaa sheegtay in arrintaasi ay la macno tahay in Villa Somalia ku iclaamisay dagaal ka dhan ah Xukuumadeeda, maadama ay soo faro-gashatay hawadeeda, waa sida uu hadalka u dhigay Wakiilka Somaliland ee Qaramada Midoobay. Maxamed Warsame Ducaale, oo Somaliland ay sheegto inuu yahay wakiilkeeda QM ayaa qoraal uu soo dhigay bartiisa Twitter-ka ku sheegay in Dowladda federaalku ay ku wargelisay diyaarada Fly Dubai inaysan soo dagi karin madaarka Hargeysa. Danjire Maxamed Ducaale ayaa talaabadaasi ku micneeyay mid ay Villa Somalia ay ka leedahay beegsi cad oo loo jeedo. Sidoo kale waxa uu danjiruhu xusay inay waajib tahay in laga jawaabo wax uu ugu yeeray siyaasada argagixisinimo iyo mida dhaqaale ee aan qorsheyneyn ee ay wado Villa Somalia. “Villa Somalia waxay ku dhawaaqday dagaal ka dhan ah Somaliland. Shirkada duullimaadyada ee Fly Dubai ayey ku wargelisay inaysan soo degin madaarka Cigaal ee magaalada Hargeysa” ayuu yiri Danjire Maxamed Warsame. Wuxuuna intaas sii raaciyey “Waa in laga jawaaba Argagixisanimadda siyaasadeed iyo kan dhaqaale ee aan qorsheysnayn ee ay wado Villa Somalia”. Hadalka Danjiraha ayaa imanaya kadib markii saaka laga celiyay Hawada Somaliland diyaarada Fly Dubai oo siday rakaab ku wajahna magaalada Hargeysa, isla markaana rabtay inay ka dagto garoonka Cigaal. Dowladda federaalka ayaa gebi ahaanba joojisay duulimaadyadii caalamiga ahaa ee dalka, midaasi oo dhalisay in dib loo celiyo diyaaradaasi saaka rabtay inay ka soo dagto madaarka Somaliland, oo iyadu ku dooda inay tahay dal ka madax banaan Soomaaliya.