Deeq A.

Nomad
  • Content Count

    215,018
  • Joined

  • Last visited

  • Days Won

    13

Everything posted by Deeq A.

  1. Somaliland President Abdirahman Mohamed Abdullahi hosts Israeli Foreign Minister Gideon Sa’ar in Hargeisa, Jan. 6, 2025. Credit: Israeli Ministry of Foreign Affairs. The East African nation is rich in minerals, oil, gas, marine products, agriculture and energy, President Abdirahman Mohamed Abdullahi says. The East African nation is rich in minerals, oil, gas, marine products, agriculture and energy, President Abdirahman Mohamed Abdullahi says. A “partnership agreement” between Israel and Somaliland is expected soon, Republic of Somaliland President Abdirahman Mohamed Abdullahi told Reuters. “At the moment, there is no trade, and there is no investment from Israel,” Abdullahi said via video from Dubai on Tuesday. “But we are hoping 100% for their investment, their trade, and hopefully we will engage with the business people and the government of Israel soon.” He continued, “Somaliland is a very rich country in resources—minerals, oil, gas, marine, in agriculture, energy and other sectors. … We have meat, we have fish, we have minerals, and [Israel needs] them. So trade can start from these main sectors … , the sky is the limit.” In return, Abdullahi said, Somaliland would seek access to Israeli technology and perhaps military cooperation. On Dec. 26, Israel became the first country to recognize the African nation’s independence. Somaliland, which lies on the shores of the Gulf of Aden in the Horn of Africa, has functioned as an independent democracy for decades since breaking ties with Somalia. Abdullahi also told Reuters that he had accepted an invitation to visit Israel from Prime Minister Benjamin Netanyahu, but a date has not yet been set. Israeli Foreign Minister Gideon Sa’ar visited Somaliland on Jan. 6. The Somaliland president conveyed his gratitude for recognition by Israel, expressing hope that others would join as well, “including our neighbors, maybe even Somalia, Djibouti, Turkey, Saudi Arabia, Egypt and all other countries in the United Nations,” Reuters cited him as saying. Source JNS Qaran News
  2. Maamulka Koonfur Galbeed ayaa shaaciyay in uu soo afjaray oo ka adkaaday ciidamadii ilaa shalay kula dagaalamayay xaafado ka mid ah magaalada Baydhabo. Wasiirka warfaafinta maamulka Koonfur Galbeed Maxamed Ibraahim Bilaal oo goordhaweyd shir jaraa’id ku qabtay Baydhabo ayaa sheegay in dagaalkii la soo afjatay, islamarkaana magaalada Baydhabo hadda tahay mid degan oo amnigeedu sugan yahay. Ciidamadii ilaa shalay kula dirirayay maagaalada Baydhabo oo qaarkood magaalada ka baxeen ayuu ku tilmaamay kuwa burcad ah oo aan wax siyaasad iyo mucaarad ah ku lug lahayn. Ciidamada maamulka Koonfur Galbeed ayaa gudaha ugalay oo la wareegay guriga wasiirka xannaanada xoolaha Soomaaliya Xasan Eeley oo maanta inta badan uu dagaalku ka socday. Dhanka kale mucaaradka maamulka Koonfur Galbeed oo ku sugan magaalada Muqdisho ayaa mas’uuliyadda dagaalka Baydhabo dusha ka saaray madaxweyne Cabdicasiis Laftagareen. Dagaalka Baydhabo wuxuu sababay dhimasho, dhaawac, burbur hanti iyo barakac, kuwaas oo intooda badan gaaray dad shacab ah oo aan waxba galabsan. PUNTLAND POST
  3. Hordhac Maqaalkan, waxaan kaga warrami doonaa marxalidihii kala geddisnaa ee nolosha Soomaalida soo mara halka ay haweenku kaga jireen iyo si-araggii haweenka loo arki jiray. Waxaan mid mid isku dultaagayaa waqtiyadaas kala duwan ee Soomaalidu soo martay iyo halka nolosha Soomaalidu haweenka kaga jireen. Nolosha Raacatadii Hore iyo Kaalintii Haweenka Xoolaraacatadii hore ee Soomaalida ahayd, habnololeedkooda maalinlaha ah iyo si guud noloshoodaba, waxaa go’aamin jiray degaanka ay ku noolyihiin oo dabiici ahaan ahaa dhul oomane. Afarta xilli ee jiilaalka iyo deyrtu ka mid yihiinna waxay door weyn ka ciyaari jireen noloshooda maadaama ay si weyn ugu tiirsanaayeen. Intooda badan xooladhaqato ayay u badnaayeen oo geela iyo ariga wuxuu halbowle u ahaanoloshooda. Reeraha raacatada ah waxay inta badan u degi jireen si reero reero ah. Qaabdhismeedka noocaas ah wuxuu keeni jiray inay marar badan dagaallo qabiileed la galaan reero kale. Waagii hore, Soomaalidu waxyaabaha ay aad isugu faani jireen waxaa ka mid ahaa dhalmada carruurta. Ninba ninka uu ka carruur iyo xoolo badan yahay, reerkiisa ama qabiilkiisa sharaf ayuu ku dhex lahaan jirey oo waxa ay u arki jireen in uu yahay qof awood iyo sharaf u saaxiib ah oo mararka qaar laga haybaysto. Raggu berigii hore waxa ay ku ducaysan jireen: “Ilaahow ha noo waayin nin rag ah oo ii ciidamiya. Carruurta ay dhalaan, in uu rag ahaado ayay habeen iyo maalin ku ducaysan jireen. Waayo raggu berigaa kaalin muhiim ah ayuu odayga aabbaha ah u buuxin jiray, tanina waxay keentay inuu guursado haween afar ah si uu carruur badan oo waliba rag ah u dhalo. Markii tolka ay qole kale la dagaallamayaan, marka reerka degaan kale loo safrinayo iyo marka xoolaha loo soo dhaaminayo reerka, intaas baarqabka reerka u jooga ayaa lagu tashan jiray. Jacayl gooni ah oo wiilasha u qabeen ma aysan ahayn ee dantooda gaarka ah ayay ka dhex arki jireen. Sababtaas ayaana keentay in odayga reerka uu wiilka jeclaado, markii uu dhashana loo dabbaaldego oo xabbado loo rido. Inanta markii loo yimaaddo, nolosha baadiyaha waxay ka ciidamiso aad bay u kooban yihiin. Hawsha laga rabo uun waxay ku koobnayd, dhisidda aqal Soomaaliga weliba markuu reerku meel salka dhiganayo iyo adeegyada guriga laga qabto oo ay ugu horrayso raashinkarinta. Intaas uun bay door ku leedahay inanta baadiyaha fadhida. Hawlaha inantu qabato raggu faraha lama gali jirin oo waxaa loo arki jiray inay tahay uun shaqo haweenka ay tahay inay qabtaan. Haddii labo reer ay isdagaalaan oo rag la iska dilo, waxaaba mag ahaan loo bixin jiray inanta oo waxay ahayd qalab colaadda lagu demiyo. Nolosha baadiyaha, gabadhu intaas uun bay ka goyn jirtay, tani waxay keentay caqliyadda lagu liidayo inanta, oo odeyga reerka wax qiimo aad u buuran kama uusan dhex arki jirin. “Awal miyay faa’iido lahayd, nin bay berri raacaysaa” ayaa la oran jiray. Degaannada qaarna inanta waxayba u arki jireen, shay baahida looga baxo oo waxaa loo guurin jiray nin oday oo hanti iyo xoolaba leh. Waxa sidaas loo samayn jiray na waxay tahay uun in dhaqaalaha ninkaa gabadha loo dhisay wax laga helo. Dhaqannada noocaas ah weli meelo qaar ah ayuu ku danbeeyaa oo weli xuquuqda iyo ahaanshiyaha gabadha waa la inkiraa. Wax weyn oo micno ah bulshada iyo qoyska uguma fadhin jirin gabadhu, maadaamaa aysan qaban karin shaqooyinka raggu qabto. Xukuumaddii Kacaanka iyo Isbeddelkii ku yimid Sida Haweenka loo Arki Jiray Habkii carruurta loo arki jiray wuxuu isbeddel ku yimid markii uu dadku magaalada u soo qaxay. Isbeddelkani waliba wuxuu cirka isku shareeray markii ay Xukuumaddii Kacaanka ahayd timid, taasoo bilowday inay xaquuqda dumarka ka hadasho. Tallaabadani waxay dhalisay in la arko haween xilal sarsare ka haya dawladda iyo kuwo dhanka tacliinta looga haray. Sidoo kale, Ololihii Horumarinta Reer Miyiga wuxuu keenay in haweenku waxbartaan oo waxay keentay in ragga iyo haweenkuba waxbarashada u sinnaadaan. Xukuumaddii Kacaanka waxay horumar ballaaran ku samaysay waxbarashadii dalka ka jirtay, tanina waxay horseeday in gabadhaha iyo wiilasha ay halka qoys wada dhaleen ay subixii u dareeraan goobaha waxbarashada kala duwan ee jaamacadaha iyo iskuullada. Kacdoonkaan ay dawladdii militariga ahayd ku qaadday dhaqanka Soomaaliga ah, wuxuu keenay in la arko haween nolosha Soomaalida kaalin weyn ku leh oo lagu baxsaday xilliyo qaraar. Tusaalaha aan soo qaadan karo waxaa ka mid ah Dr. Xaawo Cabdi, oo ahayd dhaktarad ay dad badani ku baxsadeen xilligii uu dalku galay dagaalladii Sokeeye. Gurigeedu wuxuu isku baddelay goob lagu xanaaneeyo dhaawacyadii dhibaatadu ka soo gaartay dagaalladii sokeeye, oo waxay xanaanaysay bulsho badan oo Soomaali ahayd ee la tacaalayay xaaladihii murugsanaa ee dalka ka jiray. Sidoo kale, waxaa jirtay haldoorad Caasha Geelle oo iyaduna dadaal xooggan galisay caawinta iyo taakulaynta dadkii ka soo qaxay dagaalladii sokeeye ee Muqdisho iyo gobollada kale ee Soomaaliya ka dillaacay. Waayihii Burburka iyo Halka Inanta Soomaalida ah Nolosha kaga Jiirtay Markii laga soo tago isbaddelkii ku yimid sida haweenka loo arkayay waayihii barismaadka, waayihii burburkana wuxuu qayb ka qaatay isbaddelka ku yimid adduun-aragga inanta Soomaalida. Burburkii markii uu dalku galay, waxaa isbeddel ku yimid noloshii bulshada Soomaalida. Tanina waxay dhashay in doorarkii shaqada ee wiilasha iyo gabdhuhu kala lahaan jireen ay isbeddelaan. Dadku waxay u yara laabteen noloshii baadiyaha oo waxaa hablaha lagu qasbay inay guryaha ka shaqeeyaan, halka wiilashana waxbarashada loo diri jiray. Arrintan labo sababood baa keentay: tan koowaad waxay ahayd, kooxihii islaamiyiinta ahaa ee soo rogay ku dhaqanka shareecada Islaamka iyo fasir khaldan oo ay saareen, kaa oo ka dhignaa inaan haweenka loo oggolayn inay guryaha ka soo baxaan, iyo tan labaad oo ahayd, dagaalladii sokeeye iyo fawdadii dalka ka jirtay inay waalidiintii Soomaalida ku keentay, inay u baqaan gabdhaha yaryar ee ay dhaleen. Iskudarka labadaas arrin waxay keentay in gabdhaha waxbarashada laga joojiyo oo ay guryaha ku sugnaadaan. Dhanka kale, waxaa jiray gabdho ay ku baxsadeen qoysaskoodii Soomaaliya ku sugnaa xilliyadii burburka. Cidda ay gabar dibedda ugu maqan tahay waa ay ka fiicnaayeen cid aan gabar dibedda u jirin, madaama ay reerka xawaaladaha u soo dhigi jireen lacago. Gabdhuhu, badankood, ragga waa ay ka naxariis badan yihiin, oo dibedda markii ay aadaan reero badan ayay biili jireen oo ay wax u qaban jireen, qaarkood na ilmaha qoyska ayay dibadda waxbarasho u geeyn jireen. Dhanka kale, haweenkii Soomaalidu waxay, sidoo kale, qeyb ka ahaayeen dadaalladii dib-u-heshiisiinta ee waqtiyadii burburka socday. Haweenku, berigii hore way adkayd inay qeyb ka ahaadaan geedka lagu hoos qabanayo shir la doonayo in lagu heshiisiiyo labada reer ee is-haya, se waqtiyadii burburka haweenku waxay kaalin muuqda ka geysteen shirarkii dib-u-heshiisiineed ee gudaha iyo dibedda dalka lagu qabtay. Gunaanad Sidaas darteed, haweenku mar kasta waxay ahaayeen udubdhexaadka nolosha Soomaalida, iyaga oo kaalin lagamamaarmaan ah ku lahaa hagidda iyo hagaajinta bulshada Soomaaliyeed. Source: goobjoog.com
  4. Hawlaha gargaarka ee ay wadaan hay’adaha Galbeedka, waxa uu Afrika ka hirgalay lixdamaadkii oo ku suntan, sannad ay dalal badan oo Afrikaan ah gumaystihii Yurub ka qaateen madaxbannaanidooda. Muuq ahaan gumaystuhu meelo badan oo Afrika ah wuu isaga baxay, se wuxuu la yimid siyaasad uu dalalkaas ku sii maamuli lahaa, weliba si aan la dhaaddanayn. Xeeladda uu la yimid waxay ahayd, hawlaha gargaarka ee ay ku andacoodaan inay ku doonayaan fulinta mashaariic horumarineed, si nidaamka dawladnimada Afrika u hanaqaado, oo dalal badan oo Afrikaan ah ay cagahooda ugu istaagaan. Mashaariicdaas waxaa ugu caansanaa mashruucii uu Maraykanku ka hirgaliyay dalal Afrikaan ah oo ay Soomaaliya qeyb ka ahayd, kaasoo loogu yeeri jiray “American Peace Corps”. Laga soo billaabo waqtigaas illaa iyo hadda, Afrika weli gargaarku sidii ayuu ugu socdaa, nidaamkii dawladnimada waa fadhiid oo wax isbeddel la sheegi karo warkoodu waa yaryahay. Bishii Nofeenber ee sannadkii dhammaaday [2025], Aljazeera waxay barteeda Facebook-ga ku baahisay muuqaal warbixineed gaaban oo ay ku dul istaagayso weydiinta ah, MAXAY AFRIKA U NOQOTAY MASRAX DAGAAL oo waliba abaaro, barakac iyo qalaalase siyaasadeed u sii dheertahay. Warbixintan waxay ku soo bandhigtay Aljazeera, inay qaaradda ka dagaallamaan tiro dhan 50 jabhadood oo weli qoryahooda aan dhigin. Dhanka kale, waxay tilmaamaysaa inay qaaraddu noqotay garoon ay ku loollamaan kooxaha hubaysan iyo dhinacyada dawladda. Sida ay warbixintu sheegayso qaaradda dagaallada ka socda waxay barakiciyeen dad gaaraya 44 M, tanina waxay keentay ayay leeyihiin in barakaca dunida ay qaaraddu ka noqoto boqollay dhan 36%. Laga soo billaabo 2023, dagaalka Suudaan ka socda ee u dhwxeeyay dhinacyada jahbadda hubaysan ee RSF iyo ciidamada Suudaan, waxa uu barakaciyay tiro dad gaaraysa 14M oo ay 52% yihiin caruur. Markii qaaradda laga yimaado, warbixinta waxay tooshka ku aadinaysaa xaaladaha murugsan ee Soomaaliya ka jira laga soo billaabo 2009 illaa iyo 2025 iyadoo sheegaysa in tirada barakacu marayo dad gaaraya 4.2M oo 42% ay caruur tahay. Warbixintani, dhanka kale, waxay tibaaxaysaa qalalaasaha siyaasadeed ee dalka ka jira oo ay Alshabaab qeyb ka tahay. Iskudarka foolxumadaas iyo dhacdooyinka murugsan ee qaaraddu la tiicayso, waxay warbixintani ku sababaysay faragalinta shisheeye oo gargaarku qeyb ka yahay iyo musuqyada baahsan ee dalal badanoo Afrikaan ah la daalaadhacayaan. Xaaladdaas murugsan iyo sawirkaas foosha xun ee ay xogtani bixinayso, wuxuu kuu xaqiijinayaa in gargaarku uusan waxba tarin dalal badan oo Afrikaan ah. Dambisa Moyo buuggeeda Dead Aid Why Aid Is Not Working and How There Is a Better Way for Africa,waxay kaga warramaysaa sida uu gargaarku Afrika xal uusan ugu ahayn iyo sida Afrika ay u heli lahayd waddo wanaagsan. Waxay ku tilmaamaysaa dhiganaheedaan, in gargaarku uusan yarayn saboolnimadii Afrika ka jirtay ee u sii xumeeyay xaaladdii murugsanayd ee ay qaaraddu la tiicaysay. Sidoo kale, Dambisa, waxay ku doodaysaa in gargaarkuba uu yahay waxa sababay musuqaan dilooday qaaraddaan maadaamaa lacagaha gargaarka ee tirada badan aan aad la isku la xisaabtamin. Taas na waxay keentay ayay leedahay in madaxdii ay iska fuuqsadaan lacagahaas aysan jirin cid dabagalayso halkii lagu bixiyay iyo wixii lagu qabtayba. Halkani waxaan ka fahmi karnaa sida uu gargaarku musuqa u abuuro iyo madax leh dhaqankaas. Maadaama lacagahani iyo deeqahani aan la dabagalayn waxay keentay dhaqanka xatooyada ah oo la bililiqaysto lacagihii iyo gargaarkii kale ee bulshada Afrika magacooda lagu soo qaatay. Buuggiisa Kalaguurkii Kakanaa, Cabdiweli Cali Gaas wuxuu kaga warramayaa abaartii Soomaaliya ka dhacday sannadkii 2011. Waxa uu sheegayaa inay dadaal badan u galeen oo ay baaq u direen hay’adihii gargaarka iyo Beesha Caalamka, si abaartaan gallaafatay nolosha Soomaali badan wax looga qabto. Isagoo taas ka hadlaya ayuu buuggiisa ku leeyahay, “Dakhliga ugu horreeya ee soo xarooday ee aan ku qiyaasnay 500k in uu gaarayo, ayaan ku bixinnay inaan deeq gaarsiinno labo xero oo barakac ah: xero Badbaado 30k ku dhow ayaa la dajiyay iyo xero Rejo oo la dejiyay 15k illaa 20k. Intaas waxaa la gaarsiiyay adeegyadii asaasiga ahaa. Dhimashadii badnayd na waa ay yaraatay, inkastoo ay weli jireen cudurro. Codsigii hay’adaha caalamiga ah loo diray saddex toddobaad ayaa la aqbalay, markii ay arkeen in muuqaalladdii macluusha ee argaggaxa lahaa ay gaareen caalamka. Dalka waxaa yimid madax kala duwan: Ismaaciil Cumar Geelle, Ordogan iyo Wasiirka Arrimaha Dibedda Iiraan.” Dhanka kale waxa uu tilmaamayaa inay jireen dad jidka u gali jiray deeqihii loogu talagalay bulshadii noloshooda abaaruhu gallaafteen, iyagoo xeryaha mucaawinada lagu qaybin jiray ku soo daadguraynaya dad ay iyagu soo qorteen. Arrintaas asigoo tilmaamaya ayuu leeyahay: Dadaal gargaar badan baa dalka soo gaaray, inkastoo ay jirtay caqabad ah in la leexsado mucaawinadii loogu talogalay dadkii masaakiinta ahaa. Dadka leexsaday waxa ay iskugu jireen: guddoomiyaal degmo, Booliis iyo Millitari. Qowlaysatadaas, waxa ay sameyn jireen in ay soo aruuriyaan dad qaxooti ay ka soo dhigeen, ka dibna iyaga ay iskaga dhigaan horjoogayaal masuulo ah oo u qidmeeya dadkaas. Hadhow markii caawinaadda la siiyo ayay dadkaas inyar inta siiyaan, inta kalana ay gadan jireen. Rag badan oo madax ah oo sidaas ku taajiray ayaa jira oo hadda siyaasiyiin ah. Deeqihii Beesha Caalamku shacabkii tabaalaysnaa ugu talagashay, waxaa jidgooyo u dhigtay dad madax ah, sida uu Cabdiweli noo tilmaamayo. Inay lacagahaa dhacaanna waxaa keentay maadaamaa aysan jirin cid dabagalaysa halka ay lacagahaas ku baxaan. Halkaan waxaa ka abuurmay caqliyadda ah haddii ay madaxdu qortaan codsiyo (proposals) ay ku codsanayaan in wax laga qabto dhibaatooyinka bulshadu wajahayso, ay ku helayaan lacago malaayiin doolar ah. Tanina waxay sawir guud naga siinaysaa siduu gargaarku u abuuro madax mususmaasuq ah. Buugga “The Road to Hell” ee uu qoray Michael Maren wuxuu ku sheegayaa, in gargaarka shisheeye uusan dhisin nidaamka dawladnimo ee naaxiyo nidaamka ay qeybta ka yihiin madaxda musuqmaasuqa caadaysatay maadaamaa uusan jirin isla xisaabtan. Maren buuggiisa waxa u soo qaadanayaa xaaladdii Soomaaliya ka jirtay xiligii 90meeyadii qarnigii tagay ee uu dalku ku jiray dagaalladii sokeeye (civil war). Hay’adihii caalamiga ahaa waxay dalka ku soo daadguureeyeen deeqo kala duwan oo raashin iyo sahay kale iskugu jiray. Si kastaba ha ahaatee, faragelintan oo ujeed wanaagsan laga lahaa ayaa si lamafilaan ah u hurisay colaaddii dalka ka jirtay. Kooxo hubaysan ayaa la wareegay gargaarkii, iyagoo u adeegsaday xoojinta awooddooda iyo maalgelinta hawlahooda. Natiijadii ka dhalatay waxay noqotay in gargaarkii uusan gaarin dadkii sida daran ugu baahnaa, isla markaana uu sii xumeeyay rabshadihii iyo xasilloonidarradii dalka ka jirtay. Wuxuu tibaaxayaa in gargaarku wiiqay nidaamkii bulshada Soomaalida u saamaxayay inay noqoto mid adkeysi leh oo isku filan kuwaas oo taariikh ahaan bulshada Soomaalida ka caawin jiray inay ka badbaadaan abaaraha. Gargaarka shisheeye waxa uu baddelay nidaamkaas jiray isagoo ku beddelaya ku tiirsanaan, taana waxay daciifisay hay’adihii iyo qaabdhismeedyadii bulsho ee jiray. Gabagabadii, arrimahan oo dhan waxay noo caddaynayaan sida gargaarku u daciifiyo oo uu lugaha uga xiro hay’adaha dawladeed ee qaaradda ka jira. Source: goobjoog.com
  5. Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa maanta yeeshay kulankoodii joogtada ahaa ayaa lagu soo bandhigay warbixinno ka tarjumaya xaaladda abaaraha ka jira gayiga Soomaaliyeed iyo saamaynta dhanka biyaha iyo cuntada ah ee ay ku yeelatay dalka, iyada oo ay Xukuumaddu qorshaynaso tallaabooyin degdeg ah oo wax looga qabanayo xaaladda taagan. Kulanka oo uu guddoomiyey Ra’iisulwasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa lagu ansixiyey 𝐗𝐞𝐞𝐫n𝐢𝐝𝐚𝐚𝐦𝐢𝐲𝐚𝐡𝐚 𝐒𝐚𝐧𝐝𝐮𝐮𝐪𝐚 𝐐𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐞𝐞 𝐌𝐚𝐚𝐫𝐞𝐲𝐧𝐭𝐚 𝐊𝐡𝐚𝐭𝐚𝐫𝐚𝐡𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐌𝐮𝐬𝐢𝐢𝐛𝐨𝐨𝐲𝐢𝐧𝐤𝐚, kaas oo dhigaya hannaan sharci iyo maamul oo mideynaya diyaargarowga, ka-hortagga, iyo wax-ka-qabashada musiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa bani’aadamka sameeyo, iyada oo ujeedka guud yahay isku tashiga bulshada iyo dawladda. Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka ah ee Soomaaliya, ayaa meelmariyay heshiisyo iyo siyaasado muhiim u ah horumarka hey’addaha ay khuseyso kuwaas oo lagu tayeynayo adeegyada dowladda waxa ayna kala yihiin. 𝟏. 𝐇𝐞𝐬𝐡𝐢𝐢𝐬 𝐢𝐬-𝐚𝐟𝐠𝐚𝐫𝐚𝐝 𝐨𝐨 𝐮 𝐝𝐡𝐞𝐱𝐞𝐞𝐲𝐚 𝐃𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐅𝐞𝐝𝐞𝐫𝐚𝐚𝐥𝐤𝐚 ah ee 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐃a𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐓𝐮𝐫𝐤𝐢𝐠𝐚, 𝐤𝐚𝐚𝐬 𝐨𝐨 𝐤𝐮 𝐬𝐚𝐚𝐛𝐬𝐚𝐧 𝐢𝐬𝐤𝐚𝐚𝐬𝐡𝐢 𝐠𝐚𝐚𝐝𝐢𝐢𝐝𝐤𝐚 𝐛𝐚𝐝𝐝𝐚. 𝟐. 𝐀𝐱𝐝𝐢𝐠𝐚 𝐒𝐡𝐚𝐪𝐚𝐚𝐥𝐚𝐡𝐚 𝐁𝐚𝐝𝐝𝐚 (𝟐𝟎𝟎𝟔). 𝟑. 𝐇𝐞𝐬𝐡𝐢𝐢𝐬𝐤𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐞𝐞 𝐍𝐚𝐢𝐫𝐨𝐛𝐢 𝐞𝐞 𝐤𝐚 𝐬𝐚𝐚𝐫𝐢𝐬𝐭𝐚 𝐛𝐮𝐫𝐛𝐮𝐫𝐤𝐚 𝐦𝐚𝐫𝐚𝐚𝐤𝐢𝐢𝐛𝐭𝐚 𝐞𝐞 𝟐𝟎𝟎𝟕. 𝟒. 𝐀𝐱𝐝𝐢𝐠𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐞𝐞 Ca𝐛𝐛𝐢𝐫𝐤𝐚 C𝐮𝐥𝐚𝐲𝐬𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐫𝐚𝐚𝐤𝐢𝐢𝐛𝐭𝐚 𝐞𝐞 𝟏𝟗𝟔𝟗. Sidoo kale, Golaha Wasiirrada ayaa warbixin faahfaahsan ka dhagaystay Guddiga Qaran ee Ladagaallanka Tahriibka iyo Ka-ganacsiga Dadka, oo lagu soo bandhigay xaaladda dhabta ah ee tahriibka iyo dhibaatooyinka ba’an ee ay ku hayaan dhallinyarada Soomaaliyeed, taasi oo iftiimisay halista naf iyo maalba leh ee ay la kulmaan dhallinyarada ku hamisa tahriibka, oo ay ka mid yihiin dhimasho, dhaawac, xabsi, tacaddiyo iyo ka faa’iidaysi bini’aadannimo, kuwaas oo si toos ah u saameeya mustaqbalkooda iyo horumarka dalka. Source: goobjoog.com
  6. Waxaa maanta markii ugu horreysay warbaahinta ka soo muuqday senator Ilyaas Badal Gaboose oo maalmo ka hor dib u helay xorriyadiisa, kaddib muddo sanad ka badan oo ku xirnaa magaalada Kismaayo. Senator Ilyaas oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Kismaayo ayaa sheegay in ay heshiis hor dhac ah gaareen isaga madaxweynaha Jubaland Axmed Madoobe, islamarkaana ay is-afgarad ka gaareen qadiyadii ay isku hayeen. Wuxuu sheegay in uu hadda safar caafimaad ugu baxayo magaalada Nairobi ee dalka Kenya, muddo gaaban kaddibna la dhameystiri doono wada-hadallada iyo heshiiska lagu soo afjaro khilaafkii u dhexeeyay isaga iyo Axmed Madoobe. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in wakhtigan ay shacabka reer Jubaland si gaar ah ugu baahan yihiin midnimo iyo wadajir, isaga oo xusay in horumarka iyo xasilloonida lagu gaari karo oo keliya isu-tanaasul iyo iskaashi dhab ah. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in guud ahaan ummadda Soomaaliyeed ay lagama maarmaan tahay in ay isku tanaasulaan, una midoobaan gurmadka abaaraha iyo qadiyadaha waaweyn ee horyaalla dalka. Madaxweynaha Jubaland ayaa maalmo ka hor hadal qoraal ah oo uu soo saaray ku yiri “senator Ilyaas Badal Gaboose waxaan isla garannay in danta guud, nabadda, iyo midnimada shacabka Jubaland ay ka sarreeyaan wax kasta oo kale, isla markaana aan si wadajir ah uga shaqeyn doono danta dadka ree Jubaland”. Senator Ilyaas Badal Gaboose wuxuu Nofeembar 2024 sheegtay in loo doortay madaxweynaha Jubaland, xilligaas wixii ka dambeeyay wuxuu xabsi guri ku ahaa magaalada Kismaayo. PUNTLAND POST
  7. Dagaal ayaa ilaa shalay ka socda magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay, kaas oo u dhexeeya ciidamada maamulka Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaad gacan ka helay ciidamo ka tirsan dowladda federaalka Soomaaliya. Shalay barqadii waxaaa xaafadda Suuqa-xoolaha ee magaalada Baydhabo ka bilowday dagaal, kaas oo markii hore ku bilowday dhul la dhisayay oo uu mashruuciisa bixiyay Bangiga Adduunka, dagaalkaas oo markii dambe ku faafay qaybo ka mid ah magaalada. Dagaalka ayaa markii hore u dhexeeyay maleeshiyo beeleedka ka amar qaata nin lagu magacaabo Cadow Nuunow oo ka ganacsada hubka iyo ciidamada booliska Koonfur Galbeed, balse waxaa markii dambe ku soo biiray ciidamo ka tirsan milatariga Soomaaliya oo gacan siinaya maleeshiyaadka, kuwaas oo uu hoggaamiyo sarkaal lagu magaaco Cabdiraxmaan Nishow. Dagaalka waxaa ku dhintay inta la hubo 7 qof, sidoo kale waxaa ku dhawacmay dad 15 qof gaaraya oo ku jiraan wasiirka maaliyadda maaulka Koonfur Galbeed Axmed Maxamuud Xuseen iyo dad shacab ah oo ay haleeshay rasaasta iyo madaafiicda ay labada dhinac adeegsanayaan. Maamulka Koonfur Galbeed oo xalay ka hadlay dagaalka wuxuu sheegay in ciidanka amniga sameeyeen howlgal lagula dagaalamay maleeshiyaad dhibaato ku hayay bushada ku nool magaalada Baydhabo. PUNTLAND POST
  8. Mohamed Issa Trunji Boosaaso (PP Comment) — One of the most controversial topics in Somali politics pertains to the Somali union in 1960. Mohamed Isse Trunji, a former judge of the pre-1991 Somali National Security Court, won a reputation as a self-taught historian after writing Somalia: The Untold History 1941–1969 following many years spent in British and Italian archives. His book contains a wealth of historical facts, some of which would have benefited from careful source examination. Recently, Trunji claimed that Somaliland was a sovereign country before the 1960 union. “That is my view,” said Trunji. There is a difference between a historical fact and a political view. When a question of history is under discussion, the historical method remains the most solid approach to finding, checking, interpreting and explaining past events. Mohamed Awale Liban designed the flag of Somalia in 1954. To explain why the ex-British Somaliland Protectorate attained independence on 26 June 1960, the most reliable document is the Somaliland Protectorate Constitutional Conference, 1960. The report makes it clear how negotiations to secure independence for the ex-British Protectorate were hammered out and that the union was consensual. “The Somaliland delegation confirmed their desire to achieve independence and unite with Somalia when that country becomes independent on 1st July, and emphasised that this policy commanded the enthusiastic support of the people of the Protectorate. … They acknowledged that there were many legal, constitutional, and practical problems to be resolved if independence were to be achieved in so short a time, but felt that none of them were insuperable,” reads the report. The precondition for granting independence to the British subjects in the Somaliland Protectorate was union with Somalia, which was undergoing a ten-year trusteeship process that included self-rule in the run-up to independence on 1 July 1960. On 26 June 1960, Mohamed Ibrahim Egal presides over the raising of the Somali flag, marking the independence of British Somaliland Protectorate. Our founding fathers were not oblivious to the challenges that the union would pose to the new polity, not least the two languages used for administration in the North (English) and Italian in the South. Those challenges were formidable, even though the South had political parties and experimented with limited self-rule to prepare the new political class for the soon-to-be-formed republic. The indirect rule in ex-British Somaliland deprived northerners of the opportunity to form political parties of similar calibre to agitate for independence. “There was a great deal of naivety in the Somali leadership… we were new to this idea. They [southerners] were a little better than us because they had local autonomy under the United Nations trusteeship territory for almost five years before the union, so at least they tasted parliamentary practice …” said the former Somaliland President Mohamed Ibrahim Egal, speaking to the South African Broadcasting Corporation in 2000. Abdirashid Ali Sharmarke When ex-British Somaliland was granted independence on 26 June 1960, the flag raised in Hargeisa was the one used by Somalia and designed in Mogadishu by the late Mohamed Awale Liban in 1954. The flag was adopted in October 1954, one month before the signing of the second Anglo-Ethiopian Agreement to hand over the Haud and the Reserved Area to Ethiopia, in violation of the Protectorate Agreements Britain had signed with Somali clans during the latter part of the 19th century. The Founding President of Somalia Aden Abdulle Osman. The independence agreement committed ex-British Somaliland political leaders to honour “the Anglo-Ethiopian Treaty of 1897… [which] should be regarded as remaining in force as between Ethiopia and the successor State following the termination of the Protectorate… It would seem desirable that the Somaliland Government should undertake to recommend to a successor Somali Republic that they in turn should accept the Agreement.” Mohamed H. Ibrahim Egal The political leaders from the North lobbied for making the retaking of territories annexed by Ethiopia with the help of Britain a cardinal tenet of Somalia’s foreign policy. The most eloquent expression of that policy appeared in the preface written by Abdirashid Ali Sharmarke, the former Prime Minister of Somalia (1960–1964). “Our misfortune is that our neighbouring countries… are not our neighbours. Our neighbours are our Somali kinsmen whose citizenship has been falsified by indiscriminate ‘arrangements.’ They have to move across artificial frontiers to their pasturelands. They occupy the same terrain and pursue the same pastoral economy as ourselves. We speak the same language. We share the same creed, the same culture, and the same traditions. How can we regard our brothers as foreigners?” wrote Sharmarke. The process through which what was Italian Somaliland went through before independence was two-fold: trusteeship and self-rule (known as Dakhiliyah). In the case of British Somaliland, the independence process was finalised in May 1960 during the constitutional conference. Ardent Somali secessionists are puzzled by the fact that Hargeisa was the first independent Somali territory where the Somali flag was raised, four days before the union. Paying attention to the historical facts can disabuse them of the flawed argument based on invoking colonial borders after the formation of the Republic of Somalia on 1 July 1960. Present-day Somali secessionists opposed the principle of the “inviolability of colonial borders” because Somali territories had been annexed by Ethiopia through what Mohamed Ibrahim Egal, in a 1968 speech at the Royal African Society in London, described as secret “treaties with Ethiopia … [to cede] to that country a portion of those very lands … [Britain] had undertaken to protect.” © Puntland Post, 2026
  9. Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) iyo weftigii uu hoggaaminayey oo welli ku guda jira safarkiisii shaqo ee Dalka Isu-tagga Imaaraadka Carabta, ayaa ka qayb-galay Casho Sharaf rasmi ah oo ka qabsoontay magaalada Dubai, oo ay ka soo wada-qaybgaleen Prince Edward, Duke of Edinburgh, oo ah Boqorka UK, King Charles III walaalkii. Cashadan rasmiga ah ayaa muujisay heerka sare ee is-dhexgalka diblomaasiyadeed, ixtiraamka caalamiga ah, iyo wada-shaqeynta saaxiibtinimo ee u dhaxaysa Jamhuuriyadda Somaliland iyo Boqortooyada Midowday Ingiriiska (United Kingdom). Sida oo kale, waxa ay iftiimisay xidhiidhka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee ka dhexeeya labada dhinac, kaas oo saldhig u ah iskaashi ku dhisan kalsooni iyo is-ixtiraam. Kulanka Casho Sharafta ah waxa kale oo isaguna ka soo qayb galay Sir Gavin Williamson MP oo ah Mudane ka tirsan Aqalka Hoose ee Baarlamaanka Dalka Ingiriiska isla markaana ah saaxiib dhow oo ay Somaliland leedahay oo ku mayal-adag qaddiyadda madaxbannaanida Somaliland, isla markaana door weyn kaga jira taageerada aqoonsi-raadinta iyo gooni-isu-taagga Jamhuuriyadda Somaliland. Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland ayaa si gaar ah oo milgo iyo qaddarinba leh ugu mahad naqay Sir Gavin Williamson garab-istaaggiisa joogtada ah ee uu siiyo dalka iyo dadka Somaliland, isaga oo had iyo jeer qaddiyadda Somaliland ka dhex muujiya Fagaarayaasha Siyaasadeed ee Caalamiga ah. Kulankan ayaa lagu adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta iskaashiga dhinacyada kala ah dawladnimada, horumarinta, amniga, iyo xidhiidh bulsho ee u dhexeeya shacabka labada dal, iyada oo la muujiyay rabitaanka wadajirka ah ee lagu hormarinayo dano-wadaag ah iyo mustaqbal waara. Madaxweynuhu waxa uu hoosta ka xarriiqay in Jamhuuriyadda Somaliland ay tahay dal ay ka go’an tahay mabda’a nabad-ku-wada noolaansho, wada-hadal, is-ixtiraam iyo iskaashi caalami ah. Jamhuuriyadda Somaliland waxa ay mar kale caddaysay doorkeeda firfircoon ee ay kaga jirto Saaxadda Diblomaasiyadda Caalamiga ah, iyada oo sii xoojinaysa xidhiidhada ay la leedahay saaxiibada caalamka, gaar ahaan Boqortooyada Midowday Ingiriiska ee UK. 𝐀𝐋𝐋𝐀𝐀 𝐌𝐀𝐇𝐀𝐃 𝐋𝐄𝐇 𝐗𝐮𝐬𝐞𝐞𝐧 𝐀𝐚𝐝𝐚𝐧 𝐂𝐢𝐠𝐞 (𝐃𝐞𝐲𝐫), 𝐀𝐟𝐡𝐚𝐲𝐞𝐞𝐧𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐰𝐞𝐲𝐧𝐚𝐡𝐚 𝐉𝐚𝐦𝐡𝐮𝐮𝐫𝐢𝐲𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐒𝐨𝐦𝐚𝐥𝐢𝐥𝐚𝐧𝐝 Qaran News
  10. Dr. Maryan Qasim Axmed waa hoggaamiye qaran, dhakhtar ku takhasusay hooyada iyo dhallaanka (Obstetrics & Gynaecology), iyo siyaasi khibrad ballaaran u leh maamulka dowliga ah, horumarinta bulshada, iyo difaaca xuquuqda aadanaha. Waxay ka mid tahay haweenka Soomaaliyeed ee ugu saamaynta badan dhinacyada caafimaadka, siyaasadda, iyo hoggaaminta hay’adaha qaran. Asalka Aqooneed iyo Mihnadeed Dr. Maryan Qasim waa dhakhtar xirfad sare leh oo muddo dheer ka shaqeysay adeegyada caafimaadka, iyadoo ka soo shaqaysay dalal kala duwan oo ay ka mid yihiin Soomaaliya, Yemen, Netherlands, iyo United Kingdom. Khibraddeeda caafimaad waxay si gaar ah diiradda u saarnayd daryeelka hooyada iyo dhallaanka, taas oo ka dhigtay inay si qotadheer u fahanto baahiyaha caafimaad ee bulshada Soomaaliyeed. Intii ay ku jirtay mihnadda caafimaadka, Dr. Maryan Qasim sidoo kale waxay ahayd macallin jaamacadeed, taas oo muujinaysa isku dhafka aqoon cilmiyeed, waaya-aragnimo shaqo, iyo karti hoggaamineed. Khibradda Siyaasadeed iyo Hoggaamineed Sanadkii 2010, Dr. Maryan Qasim waxay si rasmi ah ugu biirtay siyaasadda, iyadoo ka mid noqotay Dawladdii Kumeelgaarka ahayd (TFG), laguna magacaabay Wasiirka Horumarinta Haweenka iyo Arrimaha Qoyska, xilligii Ra’iisulwasaare Maxamed Cabdullaahi Farmaajo. Waxay door muuqda ka qaadatay dejinta iyo hirgelinta siyaasadaha la xiriira haweenka, qoyska, iyo arrimaha bulshada. 02 Abriil 2012, waxaa loo doortay Guddoomiyaha Xisbiga Tayo (TPP), iyadoo xilkaas hayay illaa 2017, taas oo muujisay kalsoonida siyaasadeed ee ay ku dhex lahayd fagaaraha siyaasadda dalka. 04 Nofeembar 2012, xilligii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, Ra’iisulwasaare Cabdi Faarax Shirdoon (Saacid) ayaa u magacaabay Wasiirka Horumarinta Aadanaha iyo Adeegyada Dadweynaha. Wasaaraddan ballaaran waxay midaysay: Waxbarashada ⁠Caafimaadka ⁠Shaqada iyo Shaqaalaha ⁠Dhalinyarada iyo Ciyaaraha ⁠Haweenka iyo Arrimaha Bulshada Bishii Maarso 2013, iyadoo ah Wasiirka Caafimaadka, Dr. Maryan Qasim waxay daahfurtay Qorshayaasha Istiraatiijiyadeed ee Qaybta Caafimaadka (HSSPs) ee gobollada dalka, kuwaas oo lagu doonayay in muwaadiniinta Soomaaliyeed lagu gaarsiiyo adeegyo caafimaad oo aasaasi ah. Qorshayaashan oo ay taageerayeen hay’adaha Qaramada Midoobay, ayaa qiimahoodu gaarayay $350 milyan USD, iyadoo inta badan lagu maalgelinayey horumarinta adeegyada caafimaadka, kaabeyaasha, iyo tayaynta shaqaalaha caafimaadka. Xilkeeda wasiirnimo wuxuu ku ekaaday 17 Janaayo 2014, ka dib markii wasaaraddii loo kalaqeybiyay lix wasaaradood oo kala madaxbannaan. 21kii Maarso 2017, Ra’iisulwasaare Xasan Cali Kheyre ayaa u magacaabay Wasiirka Gargaarka Bani’aadannimada iyo Maaraynta Musiibooyinka. Taas oo ahayd wasaarad cusub oo lafdhabar u ah isuduwidda hawlaha gargaarka, u-diyaargarowga musiibooyinka, iyo ka-jawaabidda xaaladaha degdegga ah ee bani’aadannimo. Hoggaaminta Xuquuqda Aadanaha 4 Febraayo 2026, Dr. Maryan Qasim ayaa si rasmi ah loo doortay Guddoomiyaha Guddiga Qaran ee Xuquuqda Aadanaha ee Jamhuuriyadda Federaalka ah ee Soomaaliya, xil muujinaya kalsoonida qaran ee lagu qabo khibraddeeda, aqoonteeda, iyo u heellanaanta ay u leedahay difaaca sharafta iyo xuquuqda muwaadiniinta Soomaaliyeed. Source: goobjoog.com
  11. https://qarannews.com/wp-content/uploads/2026/02/cd2626fb5914e9624c7b8766edeb3d7b.mp4 Qaran News
  12. Hordhac Maqaalkan wuxuu si kooban isu dultaagayaa waxay tahay caqiiddada “Monroe” iyo sababta loo sameeyay. Dhanka kale, wuxuu tilmaamayaa cidda samaysay iyo Maraykanku waxa uu uga golleeyahay caqiiddadan ay sannado badan ku soo caanamaalaysay siyaasadda arrimaha dibadda ee Maraykanka. Janaayo oo saddex maraysa ayay ahayd markii uu Maraykanku soo qabtay Madaxweynihii dalka Venazuela Maduro, arrintan waxay u laabanaysaa mabda’a siyaasadeed ee Monroe lagu magacaabo. Si aan u fahanno waxa Maraykanka ku kallifay in uu tallaabadaan qaado waxaan u baahannahay inaan dib ugu laabanno taariikhda qarnigii 19aad, gaar ahaan sannadkii 1823dii bisha Diseenbar. Taariikhda iyo Asalka Caqiiddada Monroe Madaxweyne Monroe wuxuu soo bandhigay, wax markii dambe loo bixiyay Mabaadi’da ama caqiiddada Monroe (Monroe Doctrine) khudbaddiisii sannadlaha ahayd ee caadiga ahayd ee uu u jeediyay Koongareeska 2dii Diseenbar 1823dii. Khudbaddaas, Monroe wuxuu uga digay quwadaha Yurub inay joojiyaan gumaysiga cusub ama faragelinta dheeraadka ah ee ay ku samaynayaan Qaaradda Galbeed. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in gobolkaasi uusan mar danbe u furnayn hammiga dunidii hore (Old World), isla markaasna loo tixgelin doono aag dan gaar ah u ah Maraykanka. Tan iyo markaas, siyaasaddan waxaa adeegsaday maamullo kala duwan, si ay ugu sababeeyaan faragelinta ay ku sameeyeen Laatiin Ameerika. Markii ugu horraysay waxaa siyaasaddaan si dhab ah a loo tijaabiyay sannadkii 1865, markaas oo Dawladda Maraykanku ka caawisay Madaxweynihii Mexico ee xilligaas, Benito Juárez, inuu afgbiyo Boqor Maximilian, kaas oo ay Dawladdii Faransiisku xilka boqortinimo ee dalka Mexico u dhiibtay. Dabayaaqadii qarnigii 19aad, Maraykanku wuxuu ku biiray halgankii Kuubba ee xornimadoonka ahaa ee ka dhanka ahaa ee looga soo horjeeday quwaddii Isbaanishka, wuxuuna dagaal la galay awoodihii Yurub sannadkii 1898dii. Dagaalkaas wuxuu si dhab ah u soo afjaray joogitaankii gumaystaha Isbaanishka ee gobolka. Dhanka kale, Maraykanku wuxuu si rasmi ah ula wareegay gacan-ku-haynta Puerto Rico, Guam iyo Filibiin, wuxuuna saamayn ballaaran ka helay Kuubba oo ahayd, dal ay hoggaamiyayaasha Maraykanku muddo dheer doonayeen inay ka iibsadaan Isbaanishka—iyadoo loo marayo Heshiiska Platt, taas oo lagu micneeyay ilaalinta madaxbannaanida Kuubba. Madaxweyne Theodore Roosevelt, muddo aan dheerayn ka dib, wuxuu soo bandhigay waxa markii danbe loogu yeeri doono Roosevelt Corollary, oo ah kaabis uu ku samaynayo caqiiddada Monroe ka dib markii deynbixiyayaasha reer Yurub ee dhawr waddan oo Laatiin Ameerika ah, ay ku hanjabeen inay faragelin hubaysan u adeegsan doonaan si u soo urursadan deymaha ay ku leeyihiin dalalkaas. Roosevelt wuxuu arrintaas kaga jawaabay isagoo ku adkaystay xaqa uu Maraykanku u leeyahay inuu isticmaalo “awoodda boliiska caalamiga ah” si uu u xakameeyo waxa uu u arkay inay tahay “xadgudub joogto ah” sida uu ku sheegay farriintiisii ​​​​1904tii ee uu u diray Kongoreeska Maraykanka. Inkastoo ujeeddadii hore ee Mabaadi’da Monroe ay ahayd in quwadaha Yurub laga ilaaliyo Qaaradda Galbeed, haddana Roosevelt oo isaguba ka dagaallamay Kuubba dagaalkii ka dhanka ahaa Isbaanishka lala galay sannadkii 1898dii, ayaa aragtidan wax ku daray si uu u buuxiyo xaquuqda la sheeganayo ee ah inuu Maraykanka ciidamo u diro dalalka la isku yiraahdo Laatiin Ameerika. Noocan la cusboonaysiiyay ee mabaadi’ida Monroe ayaa door weyn ka qaadatay dhabbaha faragalinta militari ee soo noqnoqotay ee Maraykanku ku sameeyay Laatiin Ameerika. In ka badan toban sano gudahood markii Roosevelt uu ku dhawaaqay in Maraykan faragalin ciidan ku sameyn karo waddamada laatiinka, ayaa waxaa ciidamada Maraykanka loo diray Jamhuuriyadda Dominican sannadihii 1903 iyo 1904, Nicaragua sannadkii 1911 iyo Haiti oo sannadkii 1915 loo diray ciidamo. Ka dib Dagaalladii Adduunka, madaxweynayaal kale waxay sheegteen oo ay soo bandhigeen caqiidooyinkooda u gaarka ah oo muujinaya, mawqifka Maraykanka ee ku aaddan faragelinta badan ee laga geysanayo adduunka oo dhan iyadoo ujeedadu tahay, sida uu sheegay Madaxweyne Harry Truman, taageeridda “dadka xorta ah ee iska caabbinaya isku dayga lagu doonayo in la gumeysto” xilli uu billowday Dagaalkii Qaboobaa (Cold War). Aragtidaas hagaysa siyaasadda arrimaha dibadda mararka qaar waxay ahayd cudurdaar muddo dheer soo jirtay oo ku saabsan ficil ka dhaca waddamada Laatiinka, iyadoo la raacayo Mabda’a Monroe, sida dadaallada Maraykanka ee lagu ridayo dawladdii shuuciga ahayd ee Fidel Castro ee Kuubba iyo doorkii ay ku lahayd afgenbigii lagu riday Madaxweynihii Guatemala Jacobo Árbenz sannadkii 1954 iyo Madaxweynihii Chile Salvador Allende sannadkii 1973, kuwaas oo labaduba, hoggaamiyayaasha Maraykanka ay ku shaabbadeeyeen inay yihiin khataro shuuci ah oo ka dillaacay gobolka. Eduardo Gamarra, oo ah bare ku takhasusay siyaasadda iyo xiriirka caalamiga ah, kana tirsan Jaamacadda Florida, ayaa u sheegay idaacadda NPR in istaraatiijiyadda Maraykanka ee Latin Ameerika ay ku dhisnayd xannibaad istaraatiiji ah, taas oo looga gol lahaa in laga hortago ku lug lahaanshaha quwadaha aan Maraykanka ahayn ee arrimaha gobolka. “Qarnigii 19aad, quwadahaas waxa loola jeeday reer Yurub, halka qarnigii 20aadna, gaar ahaan Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib, quwadaha aan Ameerika ahayn loogala jeeday Midowgii Soofiyeed” ayuu yiri ustaad Gamarra. Ruuxdii iyo mabda’ii Monroe ayaa, sidoo kale, ka muuqatay tallaabooyinka uu Maraykanku qaaday intii lagu jiray qalalaasihii ay abuureen gantaalladii Kuubba ee 1962, markaas oo Madaxweyne John F. Kennedy amray in Kuubba lagu soo rogo go’doomin dhanka badda iyo mid cirka ah si looga hortago Midowgii Soofiyeed inuu gantaallo kale keeno jasiiradda. Kennedy wuxuu u arkay qalalaasahan, oo ka dhashay markii Maraykanku ogaaday in Midowgii Soofiyeed si qarsoodi ah uga dhisayay Kuubba saldhigyo laga rido gantaallo; mid ku xadgudbaya xuduudihii taariikhiga ahaa ee Western Hemisphere oo muddo dheer la aqoonsanaa. Si kastaba ha ahaatee, Xoghayihii Arrimaha Dibadda ee Maamulka Obama John Kerry, ayaa ku dhawaaqay in waqtigii Monroe Doctrine uu dhammaaday. “Kalsoonida iyo xiriirka aan doonayno, isla markaasna aan si adag ugu hawlgalnay dhisiddiisa, ma aha mid ku salaysan in Maraykanku go’aamiyo goorta iyo sida uu u faragelinayo arrimaha dalalka kale ee Ameerika” ayuu yiri John Kerry sannadkii 2013. “Waa xiriir ku dhisan in dhammaan dalalkeenna ay isu arkaan kuwa siman, masuuliyad wadaag ah leh, iska kaashata dhinaca amniga ah, isla markaasna aan loo hoggaansamin mabaadi’dii Monroe (doctrine) ee aan go’aannada si wadajir ah u gaarno, si aan u horumarinno qiyamka iyo danaha aan wadaagno” ayuu yiri mudane Kerry. Maamulidda Dalalka Laatiin Ameerika Markii ugu horreysay ee lagu soo bandhigay khudbaddii caadiga ahayd ee loo jeediyay Koongareeska sannadkii 1823, mabaadi’da Monroe ujeedka loo hindisay wuxuu ahaa si looga jawaabo welwelkii ugu weynaa ee xilligaas jiray, hasayeeshee si dhakhso ah ayay u noqotay hal-ku-dheg siyaasadeed oo Maraykanka u isticmaalo gobolka Ameerika, waxaana loo adeegsaday mabda’ siyaasadeed iyo mid sharci, iyadoo loo daliishtay faragelino badan oo ka dhacay Laatiin Ameerika. Markii ugu horraysay ee si dhab ah mabaadi’da loo adeegsado waxay ahayd sannadkii 1865, markaas oo Madaxweyne Andrew Johnson uu saaray cadaadis diblomaasiyadeed iyo mid militari oo culus si uu u joojiyo dadaalladii Boqorka Faransiiska, Napoleon III uu ku doonayay in uu ka dhiso boqortooyo asiga dabadhilif u ah oo matalaysa Mexico, oo uu hogaaminayo Archduke Maximilian oo u dhashay Austria. Dhacdadan si guul leh ayay u soo dhammaatay maadaamaa ciidamada Faransiiska ay ka baxsadeen dalka, halka boqorkii Maximilian la soo qabtay oo lagu fuliyay rasaas dil. Arrintan Maraykanka waxay uga dhigneyd tallaabo guul ah halka Faransiiskana ay guuldarro iyo wajigabaxnimo ay ka raacday. Sannadkii 1898dii, dagaalkii u dhaxeeyay Isbaanishka iyo Maraykanka ayaa calaamad u ahaa soo ifbixidda dhabta ah ee awoodda Maraykan, oo waxay ka dhigtay quwad caalami ah maadaamaa uu soo afjaray gumeystihii Isbaanishka ahaa ee adduunka ka jiray. Dagaalkaas Isbaasnishka iyo Maraykanka u dhaxeeyay ee dhacay xilligii uu talada hayay Madaxweyne William McKinley, wuxuu beddelay siyaasaddii arrimaha dibadda Maraykanka ee kaliya ka soo horjeedi jirtay saamaynta quwadaha Yurub, wuxuuna u rogay siyaasad si firfircoon xukunka gobolka gacanta ku haysa oo xitaa wuxuu gaaray Maraykanku inuu damco dhulalka ka baxsan laatiin Ameerika oo ay ka mid yihiin: Puerto Rico, Guam, iyo Filibiin. Sannado ka dib deynbixiyayaashii Yurub, dhawr dal oo Laatiin Ameerika ah ayay ugu hanjabeen inay faragelin ciidan ku sameeyaan si ay u urursadaan deymahooda. Madaxweyne Theodore Roosevelt si dhakhso ah ayuu u shaaciyay xaqa Maraykanka uu u leeyahay inuu adeegsado waxa uu ugu yeeray “awood booliis caalami ah” si loo xakameeyo wuxuu markaas ku tilmaamay inay yihiin “xadgudub joogto ah”, taas oo lagu caddeeyay waxa hadda loo yaqaan Roosevelt Corollary ee ku lifaaqan Mabda’a Monroe. Si loo muujiyo in Washington ay ka *****say hanjabaaddeeda, ayaa ciidamo ka tirsan ciidamada badda ee Maraykanka ayaa loo diray Santo Domingo sannadkii 1904, Nicaragua 1911, iyo Haiti 1915. Dalalka kale ee Latin America ayaa ficilladan u arkay kuwo shaki iyo walaac ku jiro, oo xiriirka u dhexeeya Maraykanka iyo deriskiisa koonfureed wuxuu weli ahaa mid xadidan oo kacsan sannado badan. Mabaadi’dii siyaasadeed ee ku dhisnaa caqiiddada Monroe waxaa si rasmi ah loo joojiyay sannadihii 1917dii iyo 1941dii, markaas uu Maraykanku ku biiray quwadihii dimuqraadiga ahaa ee galbeedka sii uu kaga dhinac dagaallamo labadii dagaal ee adduunka. Laakiin, Dagaalkii Qaboobaa ee xigay ayaa Monroe mar kale dib loo adeegsaday si loo fuliyo fargelinno siyaasadeed ee uu Maraykanku waday xilligaas. Madaxweyne Trump iyo Caqiiddada Monroe Xilliga ololihiisa iyo inta uu ku jiray kaalkiisii maamul ee ugu horreeyay, Trump wuxuu dib u soo nooleeyay hal-ku-dhegga “America First”—oo hore loo isticmaalay si loo dhiirrigeliyo siyaasado qawminimo iyo mid gooni-isu-taag ah oo ay wadeen dhowr koox iyo siyaasiyaal qarnigii 19aad iyo 20aad, isagoo ku dooday in Maraykanku uu mudnaanta siiyo arrimaha gudaha halkii uu xoogga saari lahaa khilaafaadka caalamiga ah iyo arrimaha hareerihiisa ka socda. Si kastaba ha ahaatee, mawqifkaasi si weyn ayuu isu beddelay xilligii labaad ee Trump, maadaama maamulkiisu uu qaatay hab faragelin ah oo ku wajahan siyaasadda arrimaha dibadda. Xitaa ka hor inta uusan dib ugu soo laaban xafiiska, Trump wuxuu bilaabay inuu soo jeediyo fikradda ballaarinta dhulka Maraykanka, isagoo doonaya in helo Greenland iyo Kanaalka Panama, mana uusan diidin suurtagalnimada ah in xoog militari loo adeegsado arrintaas. Bishii Juun, wuxuu amray weerarro Maraykan ah oo lagu qaaday saddex xarumood oo nukliyeerka Iran ah. Sidoo kale, bilo ka hor qabashadii Maduro, Maamulkiisu wuxuu kordhiyay cadaadiska uu saarayay dowladda Venezuela, isagoo fuliyay weerarro dhimasho sababay oo lagu qaaday doonyo ku sugnaa Badda Kariibiyaanka iyo Badweynta Baasifigga ee bariga, kuwaas oo lagu eedeeyay inay sideen daroogo. Intaa waxaa sii dheer, Maraykanku wuxuu laba jibaaray militarigii gobolka ku sugnaa, wuxuu xannibaad ku soo rogay maraakiib shidaal qaarkood oo gelaya kana baxaya dalka, wuxuuna ku hanjabay tallaabooyin militari oo dheeraad ah inuu qaadi doono. Tallaabooyinkan ayaa, ugu danbayn, horseeday howlgalkii si weyn loo hadalhayay ee ka dhacay caasimadda Caracas, kaas oo Maduro lagu soo qabtay. Ka dib qabashadii hoggaamiyaha Venezuela, Trump wuxuu wariyayaasha u sheegay: “Waxaan maamuli doonnaa dalka ilaa laga gaarayo waqti uu suurtagal noqdo kalaguur ammaan ah oo habboon, oo caqli ku dhisan.” Trump ayaa, sidoo kale, maalmahan danbe wuxuu ku hanjabay inuu samayn doono faragelin dheeraad ah oo ka dhan ah dalal dhawr ah. Wuxuu mar kale ku celiyay rabitaankiisa ah in Maraykanku ku daro Greenland, wuxuuna soo jeediyay inuu qaadi karo tallaabo militari oo uu ku weerarayo Colombia iyo Mexico. Sidoo kale, wuxuu u digay Iiraan in haddii ay dilaan dibadbaxayaasha inta ay socdaan mudaharaadyada ballaaran ee dalka ka jira, “Maraykanku inuu u iman doono si uu u badbaadiyo.” Maamulka Trump wuxuu si ulakac ah ajandihiisa siyaasadda dibadda ugu xiray falsafaddii Monroe. Farriin uu Trump diray bishii Diseenbar si uu u xuso sannadguuradii Monroe Doctrine, ayuu ku sheegay: “Maraykanku weligiis kama leexan doono difaaca dalkiisa hooyo, danihiisa, iyo badbaadada muwaadiniintiisa. Maanta, maamulkaygu wuxuu si sharaf leh u cusboonaysiinayaa ballanqaadkan, annagoo ku hoos shaqaynayna wax aan ugu yeerayno ‘Trump Corollary’ cusub oo ka mid ah Monroe Doctrine: taasoo ah in dadka Maraykanka ay xukumi doonaan mustaqbalka gobolka iyo guud ahaan ba laatiin Ameerika, aysan jiri doonin cid kale oo maamusha.” Tixraacyo https://www.euronews.com/2026/01/07/what-is-the-monroe-doctrine-that-trump-invoked-to-justify-the-maduro-raid https://time.com/7343795/trump-venezuela-monroe-doctrine-history Source: goobjoog.com
  13. Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin xooggan ayaa ka dhalatay guusha Maryan Qaasim Axmed oo maanta loo doortay Guddoomiyaha Guddiga Xuquuqul Insaanka kadib doorasho ka dhacday gudaha magaalada Muqdisho. Maryan Qaasim oo horay xilal kala duwan usoo qabatay ayaa heshay 5 cod, halka musharixii la tartamay ee Cumar Cabdulle Calasow uu isna helay 4 cod, kadib codeyn ay sameeyeen sagaalka xubnood ee Guddiga Xuquuqul Insaanka. Horay ayaa loo saadaalinayay inay guuleysaneyso Maryan Qaasim, sababo la xiriira aqoonteeda iyo qibradeeda, maadaaama ay horay usoo qabatay xil wasiir, kana soo shaqeysay arrimaha bani’aadanimada dalka. Haddaba sidee looga fal-celiyay guusha Maryan Qaasim? Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa soo dhaweeyay doorashadan, wuxuuna hambalyo u diray Maryan Qaasim isaga oo sheegay in guusheeda ay muujineyso kalsoonida lagu qabo aqoonteeda. “Waxaan hambalyo iyo bogaadin u dirayaa Guddoomiyaha cusub ee Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Soomaaliya, Dr. Maryan Qaasin Axmed, oo ay maanta doorteen xubnaha Guddiga. Doorashada Dr. Maryan waxa ay muujinaysaa kalsoonida lagu qabo aqoonta, waayo-aragnimada iyo hufnaanteeda, si ay u hoggaamiso hay’ad muhiim u ah dowladnimada iyo ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta Soomaaliyeed” ayuu yiri Ra’iisul wasaare Xamza. Sidoo kale wuxuu kusii daray “Xukuumadda DanQaran waxaa ka go’an xoojinta hay’adaha madaxa-bannaan, gaar ahaan kuwa u xilsaaran difaaca, horumarinta iyo dhowrista xuquuqda aadanaha, kuwaas oo ah tiir muhiim u ah nabadda, caddaaladda iyo dowlad-wanaagga. Waxaan Guddoomiyaha cusub u rajeynayaa guul iyo hawl-qabad miro-dhal ah oo ay ku horumariso doorka Guddiga Xuquuqul Insaanka, si loo xaqiijiyo ilaalinta karaamada muwaadinka iyo xuquuqdiisa aasaasiga ah”. Dhanka kale, Wasiirka Wasaaradda Haweenka, Arrimaha Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka Koonfur Galbeed Soomaaliya, Marwo Shamso Maxamed Yarow, ayaa iyadana hambalyo iyo bogaadin u dirtay Marwo Maryan Qaasim Axmed iyo xubnaha kale ee kusoo baxay guddoonka Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Soomaaliya. Wasiir Shamso ayaa intaasi ku dartay in guusha Marwo Maryan Qaasim ay tahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo difaaca iyo horumarinta xuquuqda aadanaha, isla markaana ay dhiirrigelin u tahay haweenka Soomaaliyeed. Guddoomiyaha Golaha Dhalinyarada Soomaaliyeed, Maxamed Cali Saciid oo isna qoraal soo saaray ayaa sheegay inuu ku kalsoonyahay kartida Maryan Qaasim, wuxuuna u rajeeyay in Alle uu fududeeyo mas’uuiyadda loo igmaday. “Waxaan u hambalyeynayaa Maryan Qaasim oo loo magacaabay Guddoomiyaha Guddiga Xuquuqul Insaanka Qaranka. Maryan Qaasimboo aan wada ognahay howlkarnimadeeda waxaan leeyahay allaha kugu guuleeyo masuuliyaddaan culus” ayuu yiri Maxamd Cali Saciid. Si kastaba, Dhismaha Guddiga Xuquuqul Insaanka ayaa imaanaya xilli Soomaaliya ay kala soo wareegtay QM Maamulka Xuquuqul Insaanka Dalka. The post Sidee looga fal-celiyay guusha Maryan Qaasim Axmed? appeared first on Caasimada Online.
  14. Abu Dubai (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) ayaa ka faa’iideystay fursadda uu ka helay Dalka Imaaraadka Carabta oo ku casuumay Shir-weynaha Dawladaha Adduunka (World Governments Summit) oo lagu qabtay Abu Dubai, wuxuuna halkaas ka dhex bilaabay dhaq-dhaqaaqyo ku aadan aqoonsiga Somaliland. Cabdiraxmaan Cirro iyo wafdigiisa ayaa xalay ka qayb-galay casho sharaf ka qabsoontay magaalada Abu Dubai, taas oo ay ka soo wada-qaybgaleen Prince Edward, Duke of Edinburgh, oo ah Boqorka UK, King Charles III walaalkii. Warsaxaafadeed kasoo baxay madaxtooyada Somaliland ayaa lagu sheegay in cashadan ay muujisay heerka sare ee is-dhexgalka diblomaasiyadeed, ixtiraamka caalamiga ah, iyo wada-shaqeynta saaxiibtinimo ee u dhaxaysa Jamhuuriyadda Somaliland iyo Boqortooyada Midowday Ingiriiska (United Kingdom). Sida oo kale, waxa ay iftiimisay xidhiidhka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee ka dhexeeya labada dhinac, kaas oo saldhig u ah iskaashi ku dhisan kalsooni iyo is-ixtiraam, sida lagu sheegay bayaanka. Waxaa kale oo Kulanka casho sharafta ah isaguna ka soo qayb galay Sir Gavin Williamson MP oo ah Mudane ka tirsan Aqalka Hoose ee Baarlamaanka Dalka Ingiriiska isla markaana si weyn ugu ololeeya aqoonsiga Somaliland. Madaxweynaha Maamulka Somaliland ayaa milgo iyo qaddarinba leh ugu mahad naqay Sir Gavin Williamson garab-istaaggiisa joogtada ah ee uu siiyo dalka iyo dadka Somaliland, isaga oo had iyo jeer qaddiyadda Somaliland ka dhex muujiya Fagaarayaasha Siyaasadeed ee Caalamiga ah. “Kulankan ayaa lagu adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta iskaashiga dhinacyada kala ah dawladnimada, horumarinta, amniga, iyo xidhiidh bulsho ee u dhexeeya shacabka labada dal, iyada oo la muujiyay rabitaanka wadajirka ah ee lagu hormarinayo dano-wadaag ah iyo mustaqbal waara” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka. Dhanka kale, Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro waxa uu hoosta ka xarriiqay in Jamhuuriyadda Somaliland ay tahay ‘dal ay ka go’an tahay’ mabda’a nabad-ku-wada noolaansho, wada-hadal, is-ixtiraam iyo iskaashi caalami ah. “Jamhuuriyadda Somaliland waxa ay mar kale caddaysay doorkeeda firfircoon ee ay kaga jirto Saaxadda Diblomaasiyadda Caalamiga ah, iyada oo sii xoojinaysa xidhiidhada ay la leedahay saaxiibada caalamka, gaar ahaan Boqortooyada Midowday Ingiriiska ee UK” ayaa lagu soo gabagabeeyay qoraalka. The post Sawirro: Cirro oo ka faa’iideystay fursadda uu ka helay Imaaraadka – Sidee? appeared first on Caasimada Online.
  15. Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay in ay la timid diyaaradaha dagaalka ee F-16, kuwaas oo shalay lagu arkay hawada magaalada Muqdisho. Wasiirka gaashaandhiga xukuumadda federaalka Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayaa si rasmi ah u shaaciyay in Soomaaliya ay yeelatay diyaaradaha F16, kuwaas oo uu sheegay in ay ku howlgali doonaan ciidanka xoogga dalka. Diyaaradan oo labo ah waxaa dowladda Soomaaliya siisay dowladda Turkiga oo saaxiib dhow la ah, waxayna tani imaanaysa xilli ay Soomaaliya la hayn ciidamo dhanka cirka ah oo si buuxda u howlgala. Diyaaradaha dagaalka ee F-16 waxaa qaaradda Afrika hore uga lahaa dalalka Masar iyo Marooko, dalka saddexaadna waxaa hadda noqonaya Soomaaliya. PUNTLAND POST
  16. Dawladda Iran aya ku gacan saydhay wada hadal uu Turkigu doonayey in magaalada Istanbul lagu qabto maalinta Jimcaha ee 6 bisha February kaas oo la doonayey in laysugu keeno dhinacyada Iran iyo Maraykanka. Iran ayaa dalbatay in wada hadallada loo wareejiyo dalka Cumaan oo hore u dhexd dhexaadiyey labada dhinac. Sababta Iran u diiday in Turkigu isu keeno iyaga iyo Maraykanka ayaa la xidhiidha kalsooni darrada laga qabo dhinaca Erdogan. Source
  17. Hargeysa (Caasimada Online) – Fanaanada caanka ah ee Farxiyo Axmed Cadaawe Geedi (Farxiyo Fiska) oo wareysi xasaasi ah bixisay ayaa markii ugu horreysay ka hadashay jir-dil xooggan oo uu dhawaan u gaystay Seygeeda Mubaarak Axmed Yuusuf (Oktoobar) oo isna ah Fannaan kale oo da’yar ah. Farxiyo Fiska ayaa sheegtay in uu u gacan seygeeda, isla markaana uu gaarsiiyay dhaawacyo daran oo illaa hadda ku yaallo jirkeeda. Sidoo kale waxay intaasi ku dartay in qol uu kusoo xiray, isla markaana muddo afar saacadood ah oo xiriir ah uu dilayay, sidoo kalen uu ceeji u gaystay. Waxaa kale oo ay carabka ku dhufatay in ‘ujeedkiisa uu ahaa in uu dilo, balse uu Alle ka badbaadiyay shirqoolkaasi, sida ay hadalka u dhigtay. “Waxa i soo gaaray wax yar ma aha, filan waa ayay igu noqotay. Korkeyga meel fayoow ma leh”, xitaa wuu i ceejiyay oo wuxuu rabay inuu nafta iga qaado oo ilaa hadda dhuunta way i xanuuneysaa”, ayay tiri Farxiyo Fiska. Dhanka kale, wax ay sheegtay in haatan ay maxkamad la tiigsatay, isaguna uu hadda damaanad ku joogo banaanka, balse uusan ka bixin karin guriga. “Meesha uu ugu dilay waa Somaliland, waana waddan sharci leh maxkamaddu waa noo socotaa, mana aha middaan mid lagu kala hari doono” ayay raacisay. Kiiskan ayaa dhaliyay hadal-heyn xooggan oo qabsaday baraha bulshada ee Internet-ka, waxaana soo farogeliyay fannaan kale oo garab istaagay Fiska. The post Daawo: Kiiska Farxiyo Fiska iyo Mubaarak Oktoobar oo gaaray meel xun appeared first on Caasimada Online.
  18. Doorashada Dr. Maryan Qaasin iyo Muranka Hareereeyay Guddiga Xuquuqul Insaanka ​ Dr. Maryan Qaasin Axmed ee loo doortay Guddoomiyaha Guddiga Xuquuqul Insaanka Qaranka Soomaaliya waxay timid xilli xasaasi ah oo uu jiro muran baahsan oo ku xeeran dhismaha guddigan. Inkastoo Dr. Maryan ay tahay aqoonyahad magac iyo miisaan ku leh dalka, haddana hannaankii loo maray sooxulista xubnaha Guddiga ayaa dhaliyay walaac xooggan iyo kalaqeybsanaan siyaasadeed. Maamulgoboleedyada Buntilaan iyo Jubbalaan ayaa si cad u qaaddacay sharciyadda Guddigan, iyagoo ku dooday inaan laga talagelin dhismihiisa iyo hannaanka federaalka, taas oo wiiqaysa kalsoonida lagu qabi karo in Guddigu si dhexdhexaad ah uga hawlgalo dhammaan gobollada dalka. ​Waxa kale oo jira tuhun weyn oo laga muujiyay hufnaanta imtixaankii iyo xulashadii ay mareen xubnaha guddiga. Qaar ka mid ah dadkii u tartamay xilalkan ayaa cabasho ka muujiyay in liiskii dadkii imtixaanka ku guulaystay laga saaray xubno mudnaan lahaa, laguna beddelay shakhsiyaad kale oo si gaar ah loo doortay. Tallaabadan ayaa keentay in dad badan ay su’aal ka keenaan madaxbannaanida Guddigan, maadaama loogu talagalay inuu noqdo hay’ad u taagan ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo laxisaabtanka hay’adaha dawladda. Caqabadda ugu weyn ee hortaagan Dr. Maryan iyo kooxdeeda ayaa ah sidii ay ku heli lahaayeen aqoonsiga maamullada diiddan iyo sidii ay u bixin lahaayeen jawaabo lagu qanci karo oo ku saabsan eedaymaha la xiriira eexda iyo hufnaan-la’aanta xulashada guddiga. Source: goobjoog.com
  19. Guddiga madaxabannaan ee xuquuqul insaanka qaranka Soomaaliya oo ka kooban sagaal xubnood ayaa maanta guddoomiye u doortay Dr. Maryan Qaasim Axmed, kaddib doorasho ka dhacday magaalada Muqdisho. Dr. Maryan Qaasim waxay doorashada kaga guuleysatay Dr. Cumar Cabdulle Calasow oo ay waday dowladda Soomaaliya, halka afhayeenkii hore ee xukuumadda federaalka Farxaan Jimcaale uu tanaasulay ka hor inta aan doorashdu bilaaban. Dr. Maryan Qaasim waa aqoonyahan shaqooyin dawladeed iyo kuwo hay’ado caalami ah soo qabatay, waana xeel dheere arimaha bini’aadanimada iyo xuquuqul insaanka ah, waxaana doorashadeeda timid xilli dalka uu wajahayo caqabado la xiriira ilaalinta xuquuqda aadanaha. Xilalka dowladeed ee ay ka soo qabatay dowladihii kala dambeeyay ee federaalka waxaa ka mid ah wasiiradda caafimaadka, waxbarashadda iyo gargaarka & maareynta musiibooyinka. Xubnaha guddiga madaxabannaan ee xuquuqal insaanka Soomaaliya ayaa bishii May 2025 ku soo baxay imtixaan ay qaaday wasaaradda qoyska iyo horumarinta xuquuqal insaanka, kaddibna waxaa ansixiyay golaha wasiirrada iyo baarlamaanka federaalka Soomaaliya. PUNTLAND POST
  20. Muqdisho (Caasimada Onlin) – Waxaa maanta magaalada Muqdisho lagu qabtay doorashada Guddoonka Guddiga Xuquuqul Insaanka Soomaaliyeed, taas oo ay ku tartameen illaa laba musharrax oo kamid ah xubnaha guddiga. Xubnaha isku soo taagay xilkan ee maanta loolamay ayaa kala ahaa Wasiir hore Maryam Qaasim Axmed, iyo Cumar Cabdulle Calasow oo isna lasoo shaqeeyay howlgalka AMISOM ee hadda loo beddalay AUSSOM. Doorashada oo adkeyd ayaa waxaa ugu dambeyn kusoo baxday Maryan Qaasim oo xilal kala duwan kasoo qabatay dowladihii kala duwanaa ee dalka soo maray, waxayna heshay illaa 5 cod, halka Cumar Cabdulle Calasow uu isna helay 4 cod, kadib codeyn ay sameeyeen sagaalka xubnood ee guddiga. Horay ayaa loo saadaalinayay inay guuleysaneyso Maryan Qaasim, sababo la xiriira aqoonteeda iyo qibradeeda, maadaaama ay horay usoo qabatay xil wasiir, kana soo shaqeysay arrimaha bani’aadanimada dalka. Sidoo kale khudbad ay ka jeedisay goobta ayay uga hadashay waxqabadkeeda iyo taariikhdeeda, iyada oo xustay in aanay usoo istaagin xukun jacayl dartiis, balse ay rabto inay u adeegto dadkeeda iyo dadkeeda. ‘In aan isku sharaxo xilka Guddoomiyaha, igama ahan xil jacayl aniga horay aya usoo shaqeeyay qibrad waxaan leeyahay dhowr 40 sano ah saddex mar ayaan noqday wasiir, hay’ado caalami ahna waa kasoo shaqeeyay” ayay tiri Maryan Qaasim. Waxaa kale oo ay sii raacisay “Aniga wax kambeyn ah xittaa ma gelin oo Hotel ayaan iska daganaa, dadka ii codeeyay ma garanaayo kulligiin waad mahadsan tihiin”. Dhanka kale, waxaa guddoomiye ku xigeenka Guddigan loo doortay Maxamed Haaruun Maxamuud oo helay 8 cod, halka Faadumo Cabdiqani Yuusuf iyana ay kusoo baxday Xoghayaha guud, taas oo ka dhigan in haweenka Soomaaliyeed ay hanteen xilalka ugu sarreeya guddiga. Dhismaha Guddiga Xuquuqul Insaanka ayaa imaanaya xilli Soomaaliya ay kala soo wareegtay Qaramada Midoobay Maamulka Xuquuqul Insaanka Dalka. Doorasho xasaasi ah oo ka socota Muqdisho The post Maryan Qaasim oo ku soo baxday doorasho maanta ka dhacday Muqdisho appeared first on Caasimada Online.
  21. Dalka Turkiga iyo Boqortooyada Sacuudi Carabiya ayaa soosaaray bayaan wadajir ah ka dib booqasho rasmi ah oo Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdogan, uu ku tagay Riyaad, taasoo oo ujeedkeeda lagu sheegay xoojinta iskaashiga difaaca, isla markaana mawqif midaysan looga qaadanayo arrimaha ku saabsan khilaafaadka ka jira Bariga Dhexe iyo Afrika. Labada dal ayaa isla gartay in la dhaqangaliyo heshiisyadii iskaashiga difaaca ee hore u jiray iyo in la xoojiyo xiriirka milatari iyada oo loo marayo madallo badan iyo habab kala duwan. Bayaanka wadajirka ah ayaa sidoo kale xoogga lagu saaray iskaashiga ladagaallanka argaggixisada, kahortagga maalgelinta argaggixisada, iyo khataraha amniga internedka. Labada dal waxay canbaareeyeen waxa ay ku tilmaameen in Israa’iil ay carqaladeynayso gargaarka bani’aadannimo ee Gaaza, iyaga oo ku baaqay in la furo dhammaan xuduudaha gudaha Gaaza. Sidoo kale, waxay soo dhoweeyeen kaqeybgalka Golaha Nabadda ee uu hoggaaminayo Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, iyaga oo taageeray wejiga labaad ee qorshaha nabadeed ee Gaaza. Si wadajir ah, Turkiga iyo Sacuudiga waxay diideen aqoonsiga ay Israa’iil sheegtay inay siisay maamulka Soomaaliland, iyaga oo mar kale xaqiijiyay taageeradooda midnimada iyo xuduudaha dhuleed ee Soomaaliya. Bayaanka ayaa lagu xusay in aqoonsiga Israa’iil ee Soomaalilaan uu yahay tallaabo goonigoosad ah oo khaldan marka la eego sharciga caalamiga ah, isla markaasna kor u qaadaysa xiisadaha gobolka. Labada dal waxay sidoo kale taageereen dowladda caalamku aqoonsan yahay ee Yemen oo uu matalo Golaha Hoggaaminga dalkaasi, iyaga oo diiday isku day kasta oo lagu kala qaybinayo dalka Yemen ama lagu taageerayo kooxo gudaha ah oo khatar ku ah amniga iyo xasilloonida. Aqoonsiga Israa’iil ee Soomaalilaan oo markii horaba ahaa qar-iska-tuur siyaasadeed ayaa haatan u muuqda mid uu gabbalkiisu sii dhacayo, ayadoo Israa’iil qudgeedu wejigabax caalami ah kala kulantay tallaabadaas. Source: goobjoog.com
  22. Warar saacadihii la soo dhaafay warbaahinta ku faafay baraha ayaa sheegaya in Seyf al-Islaam Muammar Qaddaafi oo ah wiilka Madaxweynihii hore ee Libya Kornayl Mucammar al-Qaddaafi lagu dilay gudaha sida laga soo xigtay masuuliyiin kala duwan iyo warbaahinta maxalliga ah. Geerida Seyf al-Islaam, oo da’diisu ahayd 53 sano, waxaa si gooni-gooni ah baraha bulshada ugu xaqiijiyay qareenkiisa Khaalid al-Zaidi iyo Lataliyihiisii Siyaasadda Cabdulla Cusmaan, iyagoo qoraallo ku baahiyay Facebook, gelinkii danbe ee Talaadada. Labadooduba ma bixin faahfaahin buuxda oo ku saabsan sida ay wax u dhaceen, balse Warbaahinta Liibiya ee Fawasel Media ayaa soo xigatay Cabdulla Cusmaan oo sheegay in rag hubaysani ay Seyf al-Islaam ku dileen gurigiisa oo ku yaalla magaalada Zintan, oo qiyaastii 136 kiiloomitir dhanka koonfurgalbeed kaga beegan caasimadda Tripoli. Kooxda siyaasadeed ee Seyf al-Islaam ayaa markii danbe soosaartay bayaan ay ku sheegeen in afar nin oo wajiyada soo duubtay ay si xoog ah u galeen gurigiisa, isla markaasna ku dileen, waxa ayna ku tilmaameen dil fulaynimo iyo khiyaano ah. Bayaanka ayaa intaas ku daray in Seyf al-Islaam uu iskacaabbin sameeyay, isla markaasna weeraryahannadu ay demiyeen kamaradihii amniga si ay u qariyaan raadadka falkaasi. Dhanka kale, Khaalid al-Mishri, oo hore u soo noqday madaxa Golaha Sare ee Dowladda ee fadhigiisu yahay Tripoli, kana tirsan Xukuumadda uu caalamku aqoonsanyahay, ayaa ku baaqay in la sameeyo baaritaan degdeg ah, hufan oo madaxbannaan, si loo ogaado cidda ka danbaysay dilka. Seyf al-Islaam Qaddaafi oo ka mid ahaa xubnihii ugu awoodda badnaa taliskii aabbihiis Kornayl Mucammar Al-Qadaafi, weligiis ma qaban xil rasmi ah oo dawladeed, balse waxaa loo arkayay ninka labaad ee nidaamka Qaddaafi intii u dhexaysay 2000 ilaa 2011. Aabbihiis, Muammar Qaddaafi, ayaa xilka laga tuuray, lana dilay sanadkii 2011, ka dib kacdoon hubaysan oo ay wadeen mucaaradkii Liibiya, taas oo soo afjartay xukun socday in ka badan afartan sano. Ka dib burburkii nidaamkaas, Seyf al-Islaam waxaa lagu qabtay Zintan sannadkii 2011, xilli uu iskudayayay inuu ka baxsado dalka ka dib markii mucaaradku la wareegeen Tripoli. Wuxuu muddo ku jiray xabsi, iyadoo kiiskiisu uu ahaa mid muran sharci iyo mid siyaasadeedba leh, balse markii danbe waa la sii daayay, isagoo sannado ka dibna isku sharraxay madaxweynaha dalka. Dilkiisu wuxuu, mar kale, iftiiminayaa xaaladda amni iyo siyaasadeed ee qalalaasaha ah ee weli ka jirta Liibiya, halkaas oo dilal siyaasadeed iyo iska horimaadyo hubeysan ay weli ka dhacaan, iyada oo aan marar badan la helin isla xisaabtan cad. Seyf al-Islaam wuxuu dhashay sanadkii 1972dii, wuxuuna ahaa wiilka labaad ee Hoggaamiyihii Hore ee Liibiya, Mucammar Al-Qaddaafi, oo xukunka hayay muddo ka badan afartan sano, wuxuuna noqonayaa wiilkii afaraad ee laga dilay carruurta Qaddaafi taniyo sanadkii 2011kii . Intii uu socday kacdoonkii Gu’ga Carabta sanadkii 2011kii ayaa la dilay Qaddaafi iyo saddex wiil oo uu dhalay, kuwaas oo kala ahaa Mutassim Qaddaafi, Seyf al-Carab Qaddaafi, iyo Khamis Qaddaafi, waxaana hadda nool Muxammad Qaddaafi, Al-Saadi Qaddaafi, Hannibal Qaddaafi, iyo Caa’isha Qaddaafi. Source: goobjoog.com
  23. Ra’iisul Wasaaraha xukuumadda federaalka Soomaaliya Xamse Cabdi Barre ayaa magacaabay labo agaasime guud oo ka mid noqonaya wasaaradda waxbarashada, hiddaha iyo tacliinta sare. Ra’iisal Wasaare Xamse waxa uu agaasimaha guud ee adeegyada wasaaradda waxbarashada, hiddaha iyo tacliinta sare u magacaabay Maxamed Isaaq Cabdinuur, halka uu agaasimaha guud ee horumarinta waxbarashada farsamada gacanta iyo xirfadaha wasaaradda waxbarashada u magacaabay Xabiibo Cali Maxamed. Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre waxa uu agaasimeyaasha cusub ee Maxamed iyo Xabiibo kula dardaarmay hufnaan iyo xil-gudasho. PUNTLAND POST
  24. Cadan (Caasimada Online) – Isbeddel weyn oo xagga istiraatiijiyadda iyo awoodda ciidan ah ayaa ka dhacay koonfurta waddanka Yemen, kadib markii Ciidamada Iska-caabinta Qaranka (NRF) ee uu hoggaamiyo Tareq Saalax ay si rasmi ah uga leexdeen isbahaysigii ay la lahaayeen Imaaraadka Carabta, iyagoo toos u hoos tegay taliska Sacuudiga. Tallaabadan ayaa la sheegay inay dhinaca kale u riixday, isla markaana wiiqday awooddii Golaha Kala-guurka Koonfureed (STC), taasoo dib u qaabayn ku samaysay miisaanka awoodda ee xeebta galbeed iyo nawaaxiga magaalada Cadan. Ciidamada NRF oo muddo ku dhow siddeed sano garab taagnaa kooxda gooni-u-goosadka ah ee STC, taageero mug lehna ka helayay Abu Dhabi, ayaa haatan amarkooda iyo dhaqaalahoodaba ka qaata Sucuudiga. Wararka ka imanaya furimaha dagaalka ayaa xaqiijinaya in ciidamadii weli daacadda u ah STC ay dib uga gurteen fariisimihii ay ku lahaayeen gobollada Cadan iyo Lahj, iyagoo u ruqaansaday dhanka saldhiggooda weyn ee al-Dhale. “Hore waxaan amar iyo hagid ka heli jirnay ciidamada Imaaraadka, sidaas darteed daacadnimadeenu iyaga ayay ahayd. Maanta, amarka waxaa ina siiya Sacuudiga oo jooga Cadan, sidaa awgeed iyaga ayaan u hoggaansanahay,” ayuu yiri Ammar, oo ah askari ruug-caddaa ah oo da’diisu tahay 49 jir. Ammar ayaa ku tilmaamay isbeddelkan mid la xiriira anshaxa ciidanka oo aan ku salaysnayn mabda’ siyaasadeed, isagoo xusay in askarigu uu raaco taliyihiisa si looga fogaado fowdo. Isbeddelkan ayaa dardar yeeshay bishii hore kadib markii Sacuudigu taageeray dalabka Golaha Hoggaanka Madaxtooyada (PLC) ee ahaa in ciidamada Imaaraadku ka baxaan deegaannadaas. Tani waxay timid kadib xiisad ka dhalatay markii diyaaradaha Sacuudigu duqeeyeen shixnad hub ah oo u socotay kooxaha gooni-u-goosadka. Sida ay sheegeen goobjoogayaal iyo askar ku sugan baraha koontaroolka ee gobolka Lahj, calanka Jamhuuriyadda Yemen ayaa hadda lagu beddelay calankii “gooni-isu-taagga” ee STC oo horay halkaas uga baban jiray xilligii joogitaanka Imaaraadka. Jaawid Subayxi, oo 34 jir ah kana tirsan ciidamada ku sugan Lahj, ayaa sheegay in khilaafkii soo kala dhex galay Riyadh iyo Abu Dhabi uu ku riixay dagaalyahanno badan inay la saftaan Sucuudiga. Wuxuu intaas ku daray in Sacuudigu hadda wado qorshe uu ku doonayo inuu ku mideeyo kooxaha kala daadsan ee hubeysan, si loo hoos geeyo Wasaaradda Gaashaandhigga, taasoo loo arko tallaabo loo qaaday dhanka dhismaha ciidan qaran oo mideysan. Dhaqaalaha oo ah isha isbeddelka Awoodda wareegtay ayaa sidoo kale waxaa sii xoojiyay dhanka dhaqaalaha. Askarta NRF ee ku sugan xeebta galbeed ayaa markii ugu horreysay mushaharkoodii bishii Janaayo ka helay Sacuudiga. “Waxaan ka cabsi qabnay in mushaharku istaago bixitaankii Imaaraadka kadib, balse waan la yaabnay markii Sucuudigu bixiyay mushaharaadkayagii,” ayuu yiri Amiin Raashid oo ka tirsan ciidamada NRF. Taageerada maaliyadeed ee Sacuudiga ayaan ku ekayn kaliya ciidamada, balse waxay sidoo kale bixiyeen mushaharaadka shaqaalaha rayidka ah iyo maalgelinta mashaariicda gargaarka sida isbitaallada, kuwaas oo markii hore ay gacanta ku haysay Imaaraadka. Maxamed Cali, oo ah saxafi u dhashay Yemen, ayaa ka digay khatarta ay leedahay in daacadnimadu ku xirnaato cidda lacagta bixinaysa, maadaama hay’adihii dowladdu ay burbureen. “Dalka bixiya adeegyada aasaasiga ah iyo mushaharaadka shaqaalaha ayaa hannanaya taageerada shacabka,” ayuu yiri Maxamed, isagoo ka digay in xaaladdan ay tahay mid u eg “calooshood u shaqeysnimo” oo daacadnimadu is beddeli karto mar walba oo maalgeliyuhu is beddelo. Wuxuuna ku baaqay in la helo xal dhaqaale oo waara oo dalku ku maareeyo khayraadkiisa. The post Imaaraadka oo jab kale oo weyn kala kulmay Sacuudiga appeared first on Caasimada Online.