Digniin Dhaqaale: Sida weerarka Mareykanka ee Iiraan uu sare ugu qaadi karo qiimaha shidaalka iyo raashinka Soomaaliya

[Deeq A.]

Suuqyada caalamka iyo dhaqaalaha dalalka soo koraya ayaa wajihi doona khatar weyn maalinta Isniinta ah ee soo socota, kadib markii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu xaqiijiyay in ciidamada Mareykanku ay billaabeen hawlgallo milateri oo waaweyn oo ka dhan ah dalka Iiraan. Tallaabadan ayaa si weyn u kordhisay xiisadda ka taagan mid ka mid ah marinnada tamarta ee ugu muhiimsan dunida.

Saameynta Caalamiga ah iyo Sicirka Shidaalka

Isbeddelada ugu horreeya ee suuqyada ayaa durba laga dareemay dhanka tamarta, iyadoo ganacsatadu ay ka cabsi qabaan in carqalad ay ku timaado silsiladda isku-xirka ganacsiga caalamiga ah:

• Sicirka shidaalka ceyriin ee Brent ayaa toddobaadkan ku xirmay meeshii ugu sarreysay muddo 7 bilood ah, isagoo gaaray ilaa $73 halkii foosto, waxaana uu kordhay qiyaastii 16% tan iyo billowgii sanadkan.
• Ganacsatada tamarta ayaa hadda saadaalinaya in qiimuhu uu dhaqso u gaari karo $80 haddii carqalad ay ku timaado xaddiga shidaalka ee suuqyada la keeno.
• Qiyaastii 20% shidaalka ceyriin ee caalamka laga ganacsado ayaa maalin kasta mara Marinka Hormuz ee ku dhow Iiraan, taas oo u dhiganta ilaa 13 milyan oo foosto oo shidaal ah maalin walba.

Culeyska Gaarka ah ee wajaha Soomaaliya

Maadaama Soomaaliya ay tahay dal gebi ahaanba ku tiirsan badeecadaha iyo shidaalka dibadda laga soo dejiyo (Import-dependent), xiisaddan caalamiga ah ayaa la filayaa inay si xawli ah dalka uga dhex abuurto saameyn taban oo dhowr jiho ah:

• Sicir-barar ku yimaada Raashinka: Badeecadaha Soomaaliya yimaada, gaar ahaan raashinka daruuriga ah sida bariiska, burka, iyo sokorta, waxay dalka ku soo galaan maraakiib. Xiisadda Bariga Dhexe waxay si toos ah u kordhinaysaa kharashka daabulka iyo ceymiska maraakiibta (Shipping & Insurance), taas oo keeni doonta in ganacsatadu ay qiimahaas dheeriga ah saaraan macmiilka ugu dambeeya.
• Sare u kaca Qiimaha Shidaalka, Korontada & Gaadiidka: Shidaalka oo suuqyada caalamka ka qaaliyooba ayaa si degdeg ah looga dareemi doonaa kaalmaha shidaalka ee dalka. Tani waxay culeys dhaqaale ku noqon doontaa qiimaha korontada (oo inta badan ku shaqeysa matoorada naaftada) iyo sidoo kale kharashka gaadiidka dadweynaha sida Bajaajyada, basaska iyo xamuulka gobollada isaga goosha.
• Culeyska Qoysaska Danta Yar: Iyadoo uusan jirin kobac dhaqaale oo gudaha ah ama mushaar kordhin la jaanqaadi karta isbeddelkan, sicir-bararkan dibadda ka imanaya wuxuu culeys nololeed oo horleh dusha u saari doonaa qoysaska Soomaaliyeed, gaar ahaan dadka xoogsatada ah ee dakhligoodu hooseeyo.

Digniinta Khubarada Dhaqaalaha
Nigel Green, oo ah aasaasaha iyo maamulaha guud ee deVere Group oo ka mid ah shirkadaha la-talinta maaliyadeed ee ugu weyn caalamka, ayaa sheegay in halista ka jirta juquraafigaas ay hagi doonto qiimeynta hantida caalamka.

“Shidaalku uma baahna in si dhab ah loo joojiyo si qiimuhu si xooggan isugu beddelo; kharashka ceymiska, beddelidda waddooyinka maraakiibta, iyo keydinta taxaddarka leh oo keliya ayaa adkeyn kara rajadii laga qabay helitaanka shidaalka,” ayuu yiri Mr. Green.

Wuxuu xusay in haddii shidaalku uu kordho $10 ilaa $15 foostadii, ay taasi dib u soo celin doonto cadaadiska sicir-bararka ee dalalka horumaray iyo kuwa soo korayaba, taas oo adkeyn doonta shaqada bangiyada dhexe ee caalamka.

Dhaqaalaha waddamada shidaalka soo dhoofsada, gaar ahaan Aasiya iyo Afrika, ayaa dareemi doona culeys degdeg ah haddii qiimaha shidaalku uu ka sarreeyo $80.

Ugu dambeyn, khubarada ayaa aaminsan in caddaynta halka ay xiisaddu u biyo-shuban doonto (inay noqoto dagaal daba-dheeraada iyo in kale) ay go’aamin doonto in arrintani ay ku ekaato uun koror kooban oo ku yimaada qiimaha tamarta ama in ay isu beddesho caqabad weyn oo dhanka sicir-bararka ah oo wajaha dhaqaalaha adduunka.

Source: goobjoog.com