SOMALILAND oo marxalad xasaasi ah gashay kadib booqashadii Gideon Sa’ar

[Deeq A.]

Garoowe (Caasimada Online) – Somaliland waxay mar kale gashay marxalad xasaasi ah, kaddib booqashada Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Israa’iil Gideon Sa’ar uu ku tagay Hargeysa.

Booqashadan iyo tallaabo kasta oo hal-dhinac ah oo lagu aqoonsanayo Somaliland waxay ka dhigan tahay arrin ka baxsan khilaaf gudaha oo Soomaali u gaar ah, waxayna si toos ah u taabanaysaa amniga, xasilloonida, iyo isu-dheellitirka quwadaha ku loolamaya Geeska Afrika, Badda Cas, iyo marinka istaraatiijiga ah ee Bab-el-Mandeb.

Aqoonsi kasta oo aan waafaqsanayn shuruucda caalamiga ah iyo mabda’a midnimada dalalka Afrika wuxuu si rasmi ah u noqonayaa kala-qaybin waddan madaxbannaan, taas oo xadgudub ku ah Axdiga Qaramada Midoobay iyo kan Midowga Afrika.

Somaliland iyo mabda’a sharciga caalamiga ah

Marka la eego sharciga caalamiga ah, Somaliland waa qayb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, sida ay caddeeyeen dhammaan go’aannada Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, iyo ururrada kale ee caalamiga ah. Mabda’a ilaalinta xuduudaha dhaxalka gumeysiga (uti possidetis juris) ayaa si cad u diidaya kala-go’ hal-dhinac ah oo sababi kara fowdo goboleed.

Tallaabo kasta oo lagu aqoonsanayo Somaliland iyadoo aan jirin oggolaansho ka yimid Dowladda Federaalka Soomaaliya (DFS) waxay abuureysaa (precedent) khatar ah oo dhiirrigelin kara kala-qaybin dalal kale oo Afrika ah, taas oo si toos ah u wiiqaysa nidaamka amniga qaaradda.

Muhiimadda juquraafi-siyaasadeed 

Somaliland waxay ku taallaa goob istaraatiiji ah oo ku dhow Badda Cas iyo marinka Bab-el-Mandeb, oo ah halbowlaha ganacsiga caalamiga ah, gaar ahaan:

• Shidaalka ka yimaada Khaliijka una socda Yurub
• Maraakiibta ganacsiga Aasiya iyo Afrika
• Dhaqdhaqaaqyada milatari ee quwadaha waaweyn

Xasilooni darro ka dhalata kala-qaybinta Soomaaliya waxay si toos ah u khalkhal gelin kartaa amniga marinadan, taasoo fursad siin karta kooxo hubeysan iyo quwado doonaya inay ballaariyaan saameyntooda istiraatiijiga ah.

Saameynta ay ku yeelan karto quwadaha gobolka

1. Sucuudiga: Sucuudigu wuxuu mudnaan weyn siinayaa amniga Badda Cas iyo la-dagaallanka saameynta Iiraan. Kala-qaybinta Soomaaliya waxay abuuri kartaa meel bannaan oo amni, taas oo khatar ku ah istiraatiijiyadda Amniga Sucuudiga ee gobolka.

2. Iiraan: Iiraan waxay ka faa’iidaysan kartaa firaaqada amni ee ka dhalata burbur siyaasadeed si ay u xoojiso xiriirro dadban ama kooxo saaxiib la ah, gaar ahaan iyada oo loo marayo xulafadeeda gobolka sida Xuutiyiinta.

3. Yemen iyo Xuutiyiinta: Xuutiyiinta Yemen waxay durba saameyn ku leeyihiin Bab-el-Mandeb. Soomaaliya oo kala jajabtaa waxay kordhin kartaa khatarta in marinkan uu noqdo goob dagaal ballaaran, taasoo wiiqaysa amniga badda.

4. Turkiga: Turkigu waa saaxiib istiraatiiji ah oo DFS ah, wuxuuna maalgelin xooggan ku sameeyay amniga iyo dhismaha hay’adaha dowladda Soomaaliya. Aqoonsiga Somaliland wuxuu si toos ah uga hor imaanayaa danaha Turkiga ee gobalka, Maamulka marinka baaba el-mandab, khatarka maamulka gacanka ee israil, khatarta ka dhalan karta kala dhantaalida midnimada Soomaaliya iyo xasilinta Geeska Afrika.

5. Imaaraadka Carabta: Imaaraadku wuxuu dan gaar ah ka leeyahay dekedaha iyo marinada ganacsiga. Inkasta oo uu raadinayo saameyn dhaqaale, haddana kala-qaybinta Soomaaliya waxay abuuri kartaa khatar amni oo muddo dheer waxyeello u geysan karta danihiisa ganacsi.

6. Israa’iil: Booqashada Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Israa’iil ee Hargeysa waxay muujinaysaa isku day istiraatiiji ah oo Israa’iil ku dooneyso inay ku yeelato saameyn amni iyo mid siyaasadeed oo ku dhow Badda Cas. Si kastaba ha ahaatee, tallaabo kasta oo Israa’iil ay ku taageerto aqoonsiga Somaliland waxay si toos ah ugu noqon kartaa xadgudub ka dhan ah madaxbannaanida Soomaaliya, isla markaana sii hurin karta loollan goboleed.

Waajibaadka dowladda Soomaaliya

Marka la eego xaaladdan, DFS waa inay:

1. Xoojisaa isku-xidhnaanta gudaha si loo yareeyo fursadaha faragelinta shisheeye.
2. Adeegsataa dublamaasiyad firfircoon, iyadoo la kaashaneysa Midowga Afrika, IGAD, Jaamacadda Carabta, iyo Qaramada Midoobay.
3. Si cad uga hortagtaa tallaabooyinka kutalo-galka ah ee lagu wiiqayo midnimada dalka.
4. Ku adkeysataa mabda’a sharciga caalamiga ah iyo ilaalinta xuduudaha Soomaaliya.

Gunaanad

Aqoonsiga Somaliland ma aha arrin u gaar ah hal gobol ama hal dal, balse waa arrin saameyn ballaaran ku leh amniga Geeska Afrika, Badda Cas, iyo isu-dheellitirka quwadaha gobolka.

Tallaabo kasta oo hal-dhinac ah oo lagu aqoonsanayo Somaliland waxay si rasmi ah u noqonaysaa kala-qaybin waddan madaxbannaan, taasoo khatar ku ah xasilloonida gobolka iyo nidaamka caalamiga ah.

Sidaas darteed, xal waara wuxuu ku jiraa midnimo Soomaaliyeed, wada-hadal gudaha ah, iyo dublamaasiyad caqli ku dhisan oo ilaalisa danaha qaranka iyo kuwa gobolka labadaba.

W/Q: Siyaasi Axmed Shire oo ka tirsan Mucaaridka Puntland.

The post SOMALILAND oo marxalad xasaasi ah gashay kadib booqashadii Gideon Sa’ar appeared first on Caasimada Online.