All Activity
This stream auto-updates
- Last week
-
Wasaaradda Gaashaandhiga ee dalka Turkiga ayaa beenisay in gantaalaha difaaca ee S-400 la geeyey dalka Soomaaliya ama lagu wareejiyey dawladda Soomaaliya. Afhayeenka wasaaradda Gaashaandhiga ee Turkiga Zeki Aktürk ayaa sheegay in wararkaasi ay yihiin kuwo aan sal iyo raad toonna aan lahayn isla markaana aanu jirin wax qorshe ah oo Turkigu ku doonayo in uu nidaam difaac ku keeno Soomaaliya. Beenintan ka timi Ankara ayaa daba socota warar ayaa maalmihii la soo dhaafay daabaceen Warbaahinta ka ag dhow xukuumadda Xasan Sheekh kuwaas oo sheegay in Soomaaliya heshay nidaamka S-400. Turkiga ayaa dhowaan sidoo kale beeniyey in uu Soomaaliya siiyey diyaaradaha F-16 ka dib warkii ka yimi wasiirka Gaashaandhiga ee Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi. Source -
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi, ayaa la filayaa inuu daboyaaqada bisha March ee fooda innagu soo haysa uu socdaal rasmi ah ugu boqooli doono dalka Israel, sida ay Jerusalem Post u sheegeen ilo xog-ogaal ah oo booqashan si dhow la socdaa. Socdaalkan ayaa noqon doona kii u horreeyay ee rasmi ah, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland ku tago dalkaasi, Iyadoo Madaxweynuhu uu booqasho ceelalyo ahayd uu hore ugu tagay Israel, taasi oo wada-hadalladii uu la soo yeeshay ay Somaliland u horseedeen aqoonsiga dalkaasi siiyay Somaliland bishii December 2025. Waxaanay wada xaajoodyadaasi dhiddibada u taageen iskaashiga labada dal yeesheen. Warku wuxuu intaas ku daray in waxyaabaha xidhiidhka Somaliland iyo Israel uu xoogga saari doono ay ka mid yihiin dhinacyada tiknoolajiyadda, beeraha iyo hal-abuurka, kuwaas oo Israa’iil ku jirto wadammada hormuudka ugu ah caalamka. Source
-
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Md. Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), ayaa lagu martiqaaday munaasabad heer caalami ah oo ay martigelinayso Westminster Africa Business Group, taasoo ka qabsoomi doonta Aqalka Baarlamaanka UK. Madaxweynaha Somaliland ayaa fadhigaas ka jeedin doona khudbad muhiim ah oo diiradda saaraysa fursadaha maalgashi ee Somaliland, horumarinta ganacsiga, kaabayaasha dhaqaalaha, tamarta iyo koboca gobolka Geeska Afrika. Sidoo kale, Madaxweynuhu waxa uu kulamo gaar ah la qaadan doonaa maalgashadeyaal, shirkado waaweyn oo caalami ah iyo masuuliyiin heer sare ah. Kulankan ayaa xoojinaya sumcadda iyo muuqaalka caalamiga ah ee Somaliland, isla markaana furaya albaabo cusub oo maalgashi iyo iskaashi ganacsi. Waxa la filayaa in fursadahani ay si toos ah uga faa’iidaystaan muwaadiniin badan oo reer Somaliland ah, iyada oo la abuuri doono fursado dhaqaale oo waara. Source
-
Madaxweynaha dalka Israel Isaaq Herzog ayaa ka degay magaaalada Addis ababa ee caasimadda dalka Ethiopia. Waxaana halkaas ku soo dhaweeyay Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gedion Timothewos. Herzog ayaa la filayaa in uu la kulmo madaxda ugu sarraysa Ethiopia gaar ahaanna Abiy Axmed kuwaas oo uu kala hadlayo danaha labada dhinac iyo xaaladaha badda cas iyo Geeska Afrika. Source
-
Waraysi uu bixiyey wasiirka Madaxtooyada Jamhuuriyadda Somaliland Khadar Xuseen Cabdi ayaa noqday mid si weyn u qabsaday warbaahinta Caalamka sida AFP, The Sun, Al jazeeera, Daily Sabah, France24, DW, BBC, Sky news Arabic, Al Arabiya, First Post, Press Tv, Times of Israel, Step news iyo qaar kale. Warbaahinta ayaa si gaar ah uga faallootay qodob ay Somaliland u soo bandhigtay dalka Maraykanka kaas oo ah in ay doonayaan is dhaafsi dhex mara labada dhinac oo laysku beddelayo aqoonsi iyo macdanaha qaaliga ah. Haddaba maxay yihiin macdanaha ay Somaliland aqoonsiga ku doonayso ee soo jiitay warbaahinta Caalamka? Somaliland ka sokow in ay dhacdo gacan muhiim u ah ganacsiga adduunka, waxa ciideeda ku duugan macdno qaali ah oo dunidu xilligan si weyn ugu baahan tahay kuwaas oo aynu ka xusi karino, Copper, Lithium, Uranium,coltan iyo Gold. Macdanahan oo si dabiic ah looga helo Somaliland lagama faa’iidaysan marka laga reebo dahabka oo ay qotaan dad iskood u xamaasha iyo shirkado aan lahayn awood aad u balaadhan. Dhammaanaba macdanaha ay Somaliland soo bandhigtay waa kuwo muhiim u ah dunida wakhtigan la jooga iyaga oo looga baahan yahay wershadaha sameeya Bayteriyada cadceedda ku shaqeeya, hubka halista sida Nuclear-ka iyo gawaadhida casriga ee aan shidaalka loo adeegsan. Dalka Maraykanka oo Somaliland hadda u soo bandhigtay waxa uu si weyn u raadinaya macndaha naadirka ah isaga oo heshiisyo la galay dalal ay ka mid tahay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo. In Somaliland kaadhkan miiska soo saartay ayaa ka dhigan in ay doonayso soo dhowaynta luuqadda uu wax ku fahmo madaxweyne Trump sidoo kale in warbaahinta dunidu arrinkan si weyn uga faallootay ayaa ah mid muujinaysa waynaanta gor gortanka Somaliland ku doonayso aqoonsi Caalami ah. Source
-
Puntland ayaa sheegtay in saadaasha xilli roobaadka gu’ga ee sannadkan 2026 ay tahay mid khayr badan laga fillayo, iyada oo deegaannada qaar heli doonaan roobab siyaado ah. Deegaannada ay ka midka yihiin Garoowe, Buuhoodle, Laascaanood, Burtinle, Xudun, Dhahar, Galdogob, Galkaacyo, Ceerigaabo, iyo Iskushuban ayaa laga filayaa fursad ka sarreysa 40% in ay helaan roobab ka badan xaddigii looga bartay, sida lagu sheegay sadaal ay soo saartay Xarunta Maareynta Xogaha Khayraadka Biyaha iyo Dhulka ee Puntland. Deegaannada kale ee Puntland waxaa loo saadaalinayaa 30% fursad ah roob caadi ah iyo 30% fursad ah roob ka yar sidii caadiga ahayd. Inta badan deegaannada Puntland waxaa laga filayaa kor u kac heer-kulka ah oo ka sarreeya sidii caadiga ahayd (in ka badan 60% fursad ah) sida lagu xusay saadaasha. Sidoo kale waxaa jiri kara uumi-bax xooggan oo ku dhaca ilaha biyaha iyo cowska, taas oo keeni karta in ay yaraadaan biyaha ceelasha iyo dhul daaqsimeedka. PUNTLAND POST
-
Shirkii madaxda Dowladda Federaalka iyo Golaha Mustaqbalka ayaa maantii labaad hakad ku jira, iyadoo aan wax wadahadallo ah dhicin tan iyo khimiistii oo kulankii u horreeyay ka dhacay xarunta Villa Somalia. Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa la sheegay in uu diiday la kulanka xubnaha Golaha Mustaqbalka u soo xileen wadaxaajoodka, kuwaas oo doonaya in ay keliya la xaajoodaan madaxweyne Xasan Sheekh. Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu dhankiisa doonayaa in xubno kale oo ka tirsan dowladda ay la xaajoodaan xubnaha ay soo xuleen Golaha Mustaqbalka ama in si guud loo wada kulmo, sida shirkii khimiistii dhacay. Golaha Mustaqbalka ayaa khamiis doortay xubno madaxweyne Xasan Sheekh kala hadla arrimaha doorashooyinka, kuwaas oo kala ah madaxweynaha Puntland Siciid Deni, Ra’iisul Wasaare hore Xasan Cali Kheyre, xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdisahkuur iyo xoghayaha Golaha xildhibaan Cabdullaahi Carab. Golaha Mustaqbalka ayaa lagu waddaa in ay maanta shir dhexdooda ah ka yeeshaan arrintan, kaas oo laga yaabo in ay ka soo saaraan war-saxaafadeed. PUNTLAND POST
-
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in ay fulisay hawlgallo qorsheysan oo lagu dilay saddex nin oo ka tirsanaa garabka maaliyadda ee kooxda Al-shabaab. Hawlgalladan waxaa la tilmaamay in ay ka kala dhaceen gobollada Shabeellaha Hoose iyo jubadda dhaxe, kuwaas oo sida lagu xusay lagu beegsaday rag si gaar ah ugu lug lahaa ururinta lacaga ay qaadaan kooxda Al-shabaab. Cabdillaahi Xasan, oo loo yaqaanay Cabdillaahi Wadaad ayaa la sheegay in lagu dilay hawlgal ka dhacay deegaanka Kuunyo Barrow ee gobolka Jubadda dhaxe, kaas oo Al-shabaab u qaabilsanaa dhanka maaliyadda, isagoo ka soo howlagay gobolo kala duwan. Axmed Dhubad Xiddig oo loo yaqaanay Aadan Dheere, ayaa isna la sheegay in lagu dilay hawlgal ay si wadajir ah u fuliyeen Ciidanka Nabad-sugidda iyo Sirdoonka Qaranka (NISA) iyo cutubyo ka tirsan Kumaandooska Soomaaliya, hawlgalkaas oo ka dhacay gobolka Shabeellaha Hoose. Aadan Dheere ayaa ahaa madaxda maaliyadda gobolka Banaadir ee kooxda Al-shabaab. Sidoo kale, hawlgal gaar ah ayaa lagu dilay Maxamed Sahal oo loo yaqaanay Abu Usama, kaas oo xilal kala duwan ka soo qabtay kooxda Al-shabaab, oo ay ka mid ahaayeen waxa ay ugu yeeraan dabagalka maaliyadda. Waxaa la sheegay inuu ka mid ahaa xubnaha ugu dhow hogaamiyaha kooxda Al-shabaab Axmed Diiriye. PUNTLAND POST
- Earlier
-
Hordhac Buugga Baadi-Goobka Nabada Geeska, waa buug dhigaal taariikheed ah, oo uu dhowaan qoray Danjire Maxamed Cabdi Afey. Buuggu waxa uu ka faaloonayaa shaqadadii uu Danjire Afey soo qabtay muddo ku dhow labaatan sanno. Buuggu waxa uu daboolka ka rogayaa dadaalkii loo soo maray dawlad-dhiska Soomaaliya iyo dabino badan oo loo qoolay. Qaybtaan waxa aan ku soo qaadanaynaa dhacdaayinka uu qoruhu kaga hadlayo magacaabistii raysul-wasaare Geedi, is-faro saarkii iyo kala qaybsankii baarlamaanka, xarigii Muuse Suudi, sahankii dib u celinta dawlada iyo degistii Jowhar, dhacdadii dhex martay Danjire Afey iyo Indha Cade, soo if-baxii burcad badeedka, heshiiskii Cabdullaahi Yuusuf iyo Shariif Xasan, dawlada oo u guurtay Baydhabo, qabsoomidii kulankii baarlaamka ee guddaha Soomaaliya iyo taageeradii Keynta. Magacaabistii Raysul-Wasaaraha Qaybtii kowaad ee buugga Baadi-Goobka Nabada Geeska, waxa ay ku joogtay doorashadii Madaxweyne Cabdullaahi Yusuf iyo soo jeedintii khudbad dalka dibadiisa iyo gudihiisa si weyn looga soo dhoweeyey. Markii la doortay Madaxweynaha, durbadiiba waxaa bilowday hardankii loo galay doonista raysul-wasaaraha oo ay u tartamayeen beelaha Dir iyo Mogadishu Clan, maadaama wax lagu qaybsaday 4.5. Qoruhu waxa uu sheegay in ay maalin la kulmeen ergo ka socotay beesha Abgaal oo uu hogaaminayey Cali Geedi, Salaad Jeele, Bashiir Raage Shiiraar iyo rag kale oo u suxul duubayey in Maxamed Dheere laga dhigo raysul-wasaare. Cali Geedi oo furay hadalkii ayaa sharxay kartida Maxamed Dheere, sidoo kale waxa uu ka sheekeeyey taariikh nololeedkiisa. Danjire Afey oo la dhacay taariikh nololeedka Geedi ayaa si deg deg ah u yiri: “Adigu maxaad u raadin weydey raysul-wasaaraha.” Sida uu qoruhu sheegay arrintaas waxa ay Geedi ku riday damac ah in uu doono raysul-wasaaraha. Kenya waxa ay rabtay in Cabdullaahi Cadow laga dhigo raysul wasaare, maadaama uu xildhibaanada ka helay codad badan uuna ahaa diblumaasi rug caad ah. Sidoo kale waxa jirtay in hogaamiye kooxeedyada loo diidanaa inay noqdaan raysul wasaare. Afey oo xog-wareysi ugu tegay madaxweyne Cabdullaahi Yuusuf, ayaa arkay Cali Maxamed Geedi oo sugaya in uu la kulmo Cabdullaahi Yuusuf. Danjire Afey, waxa uu la hadlay qoladii qaabilsanayd hab-maamuuska madaxweynaha in ay siidaan Geedi. Waxa jiray sharci ah in raysul-wasaaraha laga soo dhex xulo baarlamaanka. Arrintaasi waxa ay keenay in Maxamed Dheere u baaneeyo Cali Maxamed Geedi xubintii baarlamaanka si loogu magacaabo reysul wasaare. Ugu danbayntii bishii Nofeember 2004, ayaa Cali Maxamed Geedi loo magacaabay raysul-wasaare. Ka dibna waxaa la dhisay dawladii. Khilaafkii Baarlamaanka Qoruhu waxa uu qorey in Cabdullaahi Yuusuf uu ciidamo ka codsaday shirkii Midowga Afrika ee ugu kaga qayb galay magaalada Addis Ababa, bishii Janaayo 2005. Bishi Maarso 2005, ayaa baarlamaanka la hor keenay codsigii ahaa in ciidamo shisheeye la keeno Soomaaliya. Arintaasi waxay ay keentay in baarlamaanki labo garan u kala jabo. Arrintaasi waxa ay yareysay kalsoonidii ay Kenya ka qabtay dawlada cusub, waxayna iftiimisay heerka uu le’eg yahay khilaafka bulshada Soomaaliyeed iyo waxayna keentay ceeb dunida oo dhan laga daawaday isgacan-saarkii xildhibaanada. Muuse Suudi ayaa ka mid ahaa xildhibaano la xiray. Danjire Afey ayaa ku booqday Suudi qol yar oo ciriiri ah oo lagu xiray. Muuse waxa uu ku yiri: “Ma garanaysaa waxa ay dawlada Kenya igu xirtay?”, intii aan jawaabin ayuu Muuse yiri: ”Sababta aan xabsiga u galay aad ayaan ugu faraxsanay, oo waxa aan diidanahay in ciidamo shisheeye dalkayga la keeno”. Muuse waxa uu sheegay in uu maanta ka dhigan yahay Mandela oo dalkiisa ku dhowaad 30 sanno xoriyad u raadinayey, uusana waxba ka qabin in jiritaanka iyo badbaadada dalkiisa loo xiro. Ugu dabnayntii Muuse waxa lagu soo daayey codsi uu sameeyey Danjire Afey. Taasi waxa ay keentay in Shariif Xasan, siyaasiyiin iyo xubno ka tirsan barlamaanka ay Muqdishu ka degaaan. Qoruhu waxa uu sheegay inay dawlada Kenya soo food saartay culays dhaqaale, niyad jab, iyo shacabka Kenya oo ku eedeeyey in ay dhaqaale ku bixinayaan dad dalkoodii soo burburiyey. Madaxdii Soomaaliyeed ee ku hartay Nayroobi uma arag arrintaas mid culus. Madaxweyne Kibaabi oo dareensanaa culayska arrintaas ayaa yiri: “Halkan ayay ku dhimanaysaa dawlada la dhisay, haddii aan ka taxadarin dawlada, oo aynaan kala shaqayn sidii loogu rari lahaa dalkooda”. Sahankii Rarista Dawlada 24-kii Bishii Abriil 2005, ayaa wafti ka koobnaa xubno dawlada ka tirsan oo uu hogaaminayey raysul-wasaare Geedi iyo xubno ka socday bulshada caalamka oo uu hogaaminayey Danjire Afey waxa ay ka degteen garoonka Number Konton si ay u soo sahmiyaan in dawlada loo rari karo Muqdisho. Waftigii waxa ay degeen Waqooyiga Muqdisho oo si wanaagsan loogu soo dhoweyey. Waftigu waxa ay la shireen xildhibaanadii iyo hoggaaminaayshii ka soo tegay Nayroobi. Afey waxa uu shirka ka sheegay in aysan dalka u wanaagsanayn kala jabka dawlada. Hogaamiyaashii gadoodsanaa waxa ay sheegeen in aysan diidanayn in dawladu Muqdisho timaado, laakiin ay diidan yihiin in dalka ciidamo shisheeye la keeno. Maxamed Qanyare, oo waftiga casumay, ayaa u sheegay in ay diidan yihiin keenista ciidamada shisheeye. Cali Geedi ayaa u akrey arrinta diidmada ciidanku in ay tahay boor isku qaris iyo in ay dawladiisu marayso jidkii ay martay dawladii Cabdiqaasim haddii aysan helin ciidamo shiheeye oo amniga ka gacan siiya. Shir lagu qabtay garoonka ciyaaradaha ee Muqdisho oo loogu talo galay inuu ka hadlo raysul-wasaare Geedi ayaa qarax ka dhacay, kaas oo ay dad badan ku dhinteen. Waftigii Muqdishu tegay waxa ay ku warbixiyeen in aysan dawladu ku shaqayn karin magaalada Muqdisho iyo in dawlada loo daayo in ay go’aan ka gaarto doorashada magaalada ay ku shaqayn karto. Dawlada Soomaaliya ayaa go’aansatay in ay u guurto magaalada Jowhar oo uu maamulayey Maxamed Dheere. Cabdullaahi Yuusuf waa uu soo dhoweeyey go’aankaas. Doodii Dhexmartay Indha Cade iyo Afey Garoonka Number Konton oo ay ka degteen waftigii qiimeenayey in dawlada Kenya lagu dhisay ay ku shaqayn karto magaalada Muqdisho. Waxaa yimi ciidamo farabadan, mana lahayn habmaamuus soo dhoweyn. Afey ayaa gacanta qabsaday safiirkii Al-Jeeriya oo waftiga ka mid ahaa, si aan looga tegin. Indha Cade ayaa arkay ninka carabka ah ee cidlada jooga, ka dibna gacanta ayuu soo qabtay, waxa uuna ku yiri Afey oo la taagnaa: “Adigu maxaad ahay?”, Afey ayaa ku jawaabay: “Waxa aan ahay safiir”, Indha Cade oo aad ula yaaban jawaabta Afey oo kor iyo hoos ka fiiriyey ayaa yiri: “Ma adigaa safiir ah?”, Ka dibna, wax uu saaray gaarigiisa. Wax yar markii la socday ayuu Indha Cade u jeensaday dhankii Afey oo ku yiri: ”Waryaa adigu maxaad ahayd?” Afey waxa uu yiri: “Waxa aan ahay safiirka dawlada Kenya ee Soomaaliya, Maxamed Cadi Afey”. Indha Cade oo kor u qaylinaya, dhankii Afeyna surka u soo leexiyey ayaa yiri: “Ma adigaa Afey ah?”, Afey ; “Haa, anigaa Afey ah”. Indha Cade ayaa yiri: “Oo maxaad naga soo doontay?, …Halkan dil ayaa kaaga qoran.” Afey: “Maxaa dhacay, maxaanse galabsaday?” Indha Cade oo codka kor u qaadaya oo xabeebsan ayaa yiri: “Ninka nagu soo dhisay Cabdullaahi Yuusuf oo Daarood ahaan ugu hiilinayey, sow ma tihid?… hadde Muqdisho dil ayaad uga qoran tahay ee ogsoonow” Afey oo garan la’ meesha uu kala hadlayo Indha Cade ayaa yiri: “Anigu safiir dal kale ka socda ayaan ahay, waxa aad ka hadlayso waxba kama sheegi karo, Cabdullaahi Yuusuf waxaa doortay hoggaamiyaashii iyo ergadii ka socotay Muqdihso, raysul-wasaaraha aad maanta soo dhoweysay, waxaa magacaabay madaxweynaha aad diidan tahay.” Indha Cade oo sii xanaaqay ayaa yiri : “Waa duli raysul-wasaaraha aad sheegayso iyo kuwa kale ee aad leedahay wax bay doorteen, idinka iyo Itoobiya ayaa ku cadaadiyey in ay Cabdullaahi Yuusuf madax noona dhigaan, mana suuro galayso in aan la shaqayno.” In yar ka dib, Indha Cade hadalkii ayuu bedelay oo waxa uu sheegay in uu yahay nin Soomaaliyeed, oo aan qabyaalad aqoon, ka dibna waxa la soo istaagay isbaaro. Indha Cade waxa salaamay nin dheer oo indha gaduudan oo qori silsilad leh wata. Indha Cade waxa uu Afey ku yiri: “Kan waa Ugaadeen, waa reerkaaga, ciidankayga ayuu ka tirsan yahay, ciidankayga qabiil kasta ayaa ku jira. Dood dheer ka dib, Indha Cade iyo Afey waa lays af gartay, oo Indha Cade waxa uu sheegay in inta ay Muqdisho joogaan ay marti u yihiin oo uu amaankooda uu ka masuul yahay, taas oo kalsooni ku abuurtay Afey. Afey intii uu joogay Muqdisho waxa meel kasta oo uu u baahdo geynayey Indha Cade oo ay aad isku fahmeen. Afey waxa uu gadaal ka ogaaday in ay Muqdisho taalay in uu Afey yahay qofka ka dambeeyey doorashada Cabdullaahi Yuusuf. Dawladii oo Jowhar u Guurtay Geedi ayaa u sii gogol xaaray degitaankii magaalada Jowhar, ka dibna 25-kii Juulay 2005 ayaa dawladii si rasmi ah ugu guurtay magaalada Jowhar. Cabdullaahi Yuusuf markii u tegay Jowhar waxa uu galay shaqab, oo ma xukumin dalka, xitaa magaalada uu joogo, waxaa wax laga weydiin jiray Maxamed Dheere, oo ay soo marijireen dhaqaalaha dawlada u socda. Afey waxa uu tegay magaalada Jowhar si uu xaalada u soo qiimeeyo. Waxa uu soo arkay magaalo kooban, oo aan hurumar lahayn oo nin keliya xukumo, hase yeeshee dadku ay niyad wanaagsan yihiin. Si loo muujiyo taageerada dawlada waxa lagu qabtay magaalada Jowhar shirkii golaha wasiirada ee IGAD. Shirka waxaa ka soo baxay in ciidan gaaraya 250 askari oo ilaaliya madaxda sare loo tababaro dawlada. Dawlada Kenya ayaa tababartay ciidankaas oo qaar ka mid ah markii dambe ay noqdeen taliyaasha ciidanka ee Soomaaliya. Dhalashadii Burcad Badeeda Waxaa xeebaha Soomaaliya ka bilowday afduubka iyo madax furasho laga qaato maraakiibta la qabsado. Arrinta Afey qusaysa waxa ay ahayd qabsashadii Markab (MU-Semlow) u rarnaa WFP oo ku socday Boosaaso. Markabku waxa uu ka soo shiraacday magaalada Mombasa, waxa uuna siday 850 tan oo raashin gargaar ah oo loo waday xeebaha Soomaaliya. Sideed ka mid ah shaqaalaha markabka waxa ay ahaayeen Kenyaan. Ehladii shaqaalaha Kenyaanka ah waxa ay la soo xiriireen Mwangu oo ahaa agaasimaha hawlaha badda ee Kenya. Xiriir uu la sameeyey xeebaha Soomaaliya waxa uu ku ogaaday in ay burcad-badeed qabsatay markabkii MU-Semlow. Burcad-badeedii waxa ay la xiriireen shirkadii lahayd markabka iyo eheladii shaqaalaha markabka saarnaa oo waxa ay weydiisteen madax-furasho dhan 500 kun oo doolar, taas oo ay diiday in ay bixiso shirkadii markabka lahayd. Cabashadii eheladii dadka Kenyaanka ah ee lagu haysto markabka ayaa warbaahinta Kenya qabsatay. Wasaarada arrimaha dibada Kenya oo aan doonay in ay madax-furasho bixiso, ayaa bilowday sidii wax looga qaban lahaa arrintaas. Afey oo arrintaas wax ka qabashadeeda lagala hadlay ayaa magaalada Nayroobi kula kulmay Mwangu oo ay si joogto ah ula soo xiriirayeen burcad badeedku. Afey waxa uu la hadalay Maxamed Cabdi Xasan (Afweyne). Afweyne waxa uu gartay Afey oo waxa uu yiri: “Sow ninka dawlada Soomaaliya wax ka soo dhisay ma tihid”, Afey: “Haa waa aniga, … adiga ayaa reer Xaradheera ah ee maad naga caawisid siideynta markabka”. Afweyne: “Waxa aan isku dayayaa in aan u tago dhalinyarada markabka haysta oo aan la hadlo”. Waqti yar ka dib waxa uu Afweyne sheegay in uu ka quustay. Markabka oo ay ka go’een biyihii iyo raashinka, ayaa la qafaashay Markab kale (MV-Toglu) oo Soomaali u rarnaa, kaas oo laga helay biyo iyo raashin. Wada hadal ka dib waxaa la siidaayey markabkii Soomaalida u rarnaa oo u socday magaalada Berbera. Safar ay soo agaasintay WFP ayuu Afey ku tegay magaalada Jowhar, isaga oo la kulmay Juurile oo ahaa wasiirka qorsheynta. Qorshuhu waxa uu ahaa in uu Afey arrintaas kala hadlo dawlada Soomaaliya, hase yeeshee, waxa uu shir la galay odayaal reer Xaradheere ah si ay arrintaas waxa ugu qabtaan. Odayaashii waxa ay soo celiyeen in dhaliyarada markabka qabsatay la siiyo madaxfurasho oo ay iyagu ka noqdaan dhexdhexaadin. Afey waxa uu la noqday gacmo maran. Waxaa bilowday dadaal ay wadeen dad Soomaaliyeed oo qandaraasyada ka qaata WFP oo uu hogaaminayey Abuukar Cadaani oo burcad badeeda ku cadaadiyey in la siidaayo markabka. Burcad-badeedkii markii ay ka quusteen helitaankii madax-furashadii ay dalbadeen, waxa ay la degeen raashinkii markabka saarnaa, ka dibna waxa ay siidaayeen markabkii iyo shaqaalihii saarnaa. Afey waxa uu ku qaabilay shaqaalihii markabka magaalada Mombasa. Dawlada Kenya iyo eheladii dadkii la soo daayey ayaa Afey uga mahad celiyey dadaalka uu sameeyay. Madaxweyne Kibaaki waxa uu guddoonsiyay Afey bilad-sharaf. Muddo ka dibna, golaha amaanku waxa uu soo saaray qaraarka tirsigiisu yahay 1846 oo ka dhan ah burcad badeedka iyo in xeebaha Soomaaliya la geeyo ciidamo ilaaliya. Dawlada oo u Guurtay Baydhabo Markii ay dawladu ku shaqayn weyday magaalada Jowhar, ayna jirto kala qaybsanaanta u dhexaysa dawlada oo uu Shariif Xasan, xildhibaano iyo wasiiro ay jooga magaalada Muqdisho, ayaa waxaa bilaabatay in laga guuro magaalada Jowhar. Feebaraayo 2006, ayaa shir lagu heshiisiiyey Cabdullaahi Yuusuf iyo Shariif Xasan lagu qabtay magaalada Sanca. Cali Cabdalla Saalax ayaa garwadeen ka ahaa dhexdhexaadinta, waxaana lagu heshiiyey in Baydhabo loo guuro. Hase yeeshee, hogaaamiye-kooxeedyada dawlada wasiirada ka ahaa ee joogay Muqdisho waxa ay diidanaayeen in Baydhabo loo raro dawlada. Bishii Feebaraayo 2006, ayey dawladii u guurtay magaalada Baydhabo. Waxa isla bishaas lagu qabtay Baydhabo shirkii Baarlamaanka ee ugu horreeyey, kaas oo ay ka soo qayb-galeen wafti caalami ah oo uu ka mid ahaa Afey. Qoruhu waxa uu sheegay in ay Baydhabo wax badan ay kaga duwanayd magaalada Jowhar oo nin keliya gacanta ugu jirtay, sida dhismayaasha iyo magaalada oo uusan xukumin hogaamiye kooxeed. Wafti ka socda dawlada Kenya oo uu ka mid yahay wasiir-ku-xigeenka arriamaha dibada iyo Afey ayaa tegay Muqdisho si ay xog uga helaan xoogaga maxkamadaha iyo si ay wasiiradii joogay magaalada Muqdisho ugu qanciyaan in ay Baydhabo tagaan. Hogaamiye-kooxeedyadii wasiirada ka ahaa dawlada waxa ay ku adkeyteen in Muqdisho lagu shaqayn karo oo ay haystaan ciidamo amniga sugi kara. Waxaa la qorsheeyey safaro bile ah in lagu tago magaalada Baydhabo si xaalada loola socdo. Safarkii ugu horreeyay oo Afey iyo safiirka Midoowga Yurub waxaa ay la kulmeen Cabadullaahi Yuusuf oo sheegay caqabadaha haysta dawalada, sida kala-qaybsanaata, dhaqaale xumo, abaabul dagaal oo Muqdisho ka socda iyo maqnaanshaha Somaliland. Qoraagu waxa uu sheegay in uu Cabdullaahi Yuusuf oo ay haysato xaladaas adag muujiyey calool adayg oo uu ahaa nin aad isugu kalsoon. Shirkii markii uu dhammaaday ayuu Cabdullaahi gacanta qabtay oo si gaar ah ugu sheegay dhaqaale la’aanta jirta iyo in ay xoogaa dhaqaale ah ka helaan Puntland oo aan ku filnay bixinta adeegyada, aysana jirin cashuur ay qaadaan, sidaa darteed uu dawlada Kenya ka codsaday taageero dhaqaale. Afey waxa uu weydiiyey waxa ay u baahan yihiin. Yuusuf waxa uu yiri raashin iyo shidaal ayaa ciidanku u baahan yahay. Afey markii uu Nayroobi ku noqday ee uu la kulmay guddiga amniga qaranka oo uu hogaaminayey xoghayaha joogtada ah ee xafiiska madaxweynaha Kenya, waxay go’aamiyeen in dawlada lagu taageero lacag dhan hal milyan oo doolar. Ka dib Afey waxa uu u sheegay Cabdullaahi Yuusuf go’aanka la gaaray. Yuusuf waxa uu u sheegay in uu soo dirayo Shaati-gaduud (Wasiirka Maaliyada) oo lacagtaas lagu wareejiyo. Hase yeeshee, waxaa si kadis ah u yimi Nayroobi, Cali Geedi oo la wareegay lacagtii, taas oo lagu shubay akoon ay wada maamulayeen Cali Geedi iyo Safiirka Soomaaliya ee Kenya. La Soco Qaybta Sadexaad
-
Wasiirka wasaaradda dekadaha iyo gaadiidka badda ee Soomaaliya, Cabdiqaadir Maxamed Nuur ayaa heshiis dhanka dekadaha ah la saxiixday wasiirka gaadiidka ee Boqortooyada Sucuudiga Carabiya, Saleh bin Nasser Al-Jasser. Heshiiskan ayaa quseeya iskaashiga dhinacyada gaadiidka badda iyo horumarinta dekadaha, sida lagu sheegay qoraalka ka soo baxay wasaaradda dekadaha iyo gaadiidka badda ee Soomaaliya. Heshiiskan ayaa la xusay in uu si gaar ah diiradda u saarayo horumarinta kaabeyaasha dekadaha, tayeynta adeegyada gaadiidka badda, dhiirrigelinta maalgashiga, iyo is-dhaafsiga khibradaha iyo aqoonta farsamo. Sidoo kale waxaa la sheegay in uu kor u qaadayo hufnaanta iyo wax-soo-saarka dekadaha dalka, kordhinta isku xirka ganacsiga badda, iyo xoojinta doorka Soomaaliya ku leedahay marin-biyoodka istaraatiijiga ah ee gobolka. Heshiiskan oo aan la faahfaahin ayaa la aaminsan yahay in uu hordhac u yahay heshiisyo ay dhawaan kala saxiixan doonaan madaxda sare ee Soomaaliya iyo Sucuudiga, kuwaas oo qaar ka mid ah la xiriiraan difaaca, amniga iyo dekadaha. Heshiiskan wuxuu ku soo aaday, iyadoo dhawaan ay dowladda Soomaaliya laashay heshiisyo dhanka dekadaha ah oo ay hore u wada galeen Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta. PUNTLAND POST
-
Maxkamadd ku taalla Kuuriyada Koonfureed ayaa maanta xabsi daa’in ku xukuntay madaxweynihii hore ee dalkaasi, Yoon Suk Yeol, kadib markii lagu helay danbi ah inuu hoggaaminayay kacdoon ka dhan ah dowladda, isagoo ku dhawaaqay sanadkii 2024-kii xaalad degdeg ah oo sababtay qalalaase siyaasadeed. Yoon Suk Yeol wuxuu xilka qabtay sanadkii 2022, isagoo laba sano kadib wajahay dacwado iyo cadaadis siyaasadeed oo ugu dambeyn sababay in xilka laga qaado, iyadoo talaabada Maxkamadayntu noqonayso mid ka mid ah go’aannadii ugu cusla ee taariikhda casriga ah ee Kuuriyada Koonfureed. Source
-
Waxaa soo gabagabeebay shirkii ay maanta xarunta madaxtooyada ee Villa Somalia ku yeesheen madaxda Dowadda Federaalka Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka, kaas oo qaatay saacado. Kulanka waxaa looga hadlay arrimaha doorashooyinka dalka ee heer federaal iyo heer dowlad goboleed, sida uu sheegay xildhibaan Cabdullaahi Carab oo ah xoghayaha Golaha Mustaqbalka. Wuxuu intaas ku daray in uu shirku berri sii socon doono, isagoo xusay in aan isu soo dhawaansho iyo kala fogaansho midna uusan lahayn kulankii maanta. Golaha Mustaqbalka ayaa markii ay ka soo baxeen shirkii Villa Somalia waxay shir dhexdooda ah ku yeesheen xarunta Xalane, iyaga oo shirka berri loo ballamay u diraariyay madaxweynaha Puntland Siciid Deni, Ra’iisul Wasaare hore Xasan Cali Kheyre, xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdisahkuur iyo xoghayaha Golaha xildhibaan Cabdullaahi Carab, kuwaas oo doonaya in ay keliya la xaajoodaan madaxweyne Xasan Sheekh. Lama saadaalin karo najiitada ka soo bixi karta wadahadallada Muqdisho, maadaama Golaha Mustaqbalka doonayaan in ay dalka ka dhacdo doorasho waqtigeeda ku dhacda oo heshiis lagu yahay, halka Dowladda Federaalka ku adkaysanayso in ay dalka ka qabanayso doorasho qof iyo cod ah. PUNTLAND POST
-
Baarlaamanka dalka Peru ayaa xilkii ka qaaday madaxweynihiu talada hayey afartii bilood ee la soo dhaafay ee José Jerí kaas oo lagu eedeeyey dastuur jebin, musuq maasuq, iyo in uu dhegaha ka furaystay baaqyadiii uga yimi xildhibaannada dalkaas. Ninkan oo 39 jir ah ayaa xilka loo dhiibay bishii October ee sannadkii hore balse waxa lagu eedeeyey in uu sannadkii hore bishii December uu kulan la qaatay nin Ganacsade ah oo Shiinaha u dhashay kaas oo la tuhunsan yahay in uu ka helay dhaqaale aad u badan oo uu mashaariic ku siiyey isaga oo aan soo marin dhinaca Baarlaamanka. Waxana hadda José Jerí lagu samayn doonaa baadhis dheeraad ah oo ku wajahan falalka uu ku kacay. Dalkan oo bisha April doorasho looga dareerayo ayaa si weyn ula dagaallama fara gelinta shisheeye iyo in la sameeyo musuq maasuq baahsan. Source
-
Golaha Mustaqbalka ayaa gaaray xarunta madaxtooyada ee Villa Somalia, haalkaas oo goordhow uu ka furmay shirkii ay ku balansanaayeen iyaga iyo madaxda Dowadda Federaalka Soomaaliya. Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xarunta madaxtooyada ku soo dhaweeyay Golaha Mustaqbalka oo ka kooban Madaxweyneyaasha Puntland & Jubaland, iyo Madasha Samatabixinta oo ay ku jiraan qaar ka mid ah madaxdii hore ee dalka. Qodobka ugu weyn ee shirka looga hadlayo waa arrimaha doorashooyinka oo ay Golaha Mustaqbalka doonayaan in ay dalka ka dhacdo doorasho waqtigeeda ku dhacda oo heshiis lagu yahay, halka Dowladda Federaalka ku adkaysanayso doorasho qof iyo cod ah. Shirkan oo muddo la sugayay ayaa la saadaalin karin natiijada ka soo bixi karta, maadaama uu yahay shirkii ugu horreeyay oo yeeshaan Golaha Mustaqbalka iyo madaxda Dowldda Federaalka. PUNTLAND POST
-
Ciidamada Puntland ayaa sheegay in ay xalay saqdii dhexe deegaanka Tasjiic ee buuraha Calmiskaad ku qabteen nin ka mid ah kooxda Daacish. Saraakiisha ciidamada Puntland ee halkaas ka hawlgala ayaa xusay in ay gacanta ku dhigeen ninkan oo lagu magacaabo Bishaar Maaxamed, kaas oo u dhashay dalka Yemen. Ciidanka waxay intaas ku dareen in ninkan oo aan wax hub ah wadan uu ka soo baxsaday taliska Shankaala ee togga Baalade, halkaas oo ah meel ay talis ku leedahay kooxda Daacish. Dhanka kale Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa sheegay in uu 16-kii bishan Febraayo uu duqeyn cirka ah ku qaaday kooxda Daacish ee Soomaaliya. AFRICOM waxay tilmaantay in duqeyntaasi ka dhacday buuraha Calmiskaad, gaar ahaan meel qiyaastii 70 km koonfur-bari ka xigta magaalada Boosaaso, hase ahaatee waxay ka gaabsatay in ay faahfaahin intaas dheer ka bixiyo hawlgalkaas. Muddooyinkii u dambeeyay waxaa dhowr jeer ciidamada Puntland isu soo dhiibay xubno ka tirsan kooxda Daacish ah oo u badan ajaaniib. Puntland waxay dhawaan sheegtay in ay baddeshay taatikada dagaalka Daacish, islamarkaana dagaalkii ka fool ka fool ka ahaa ka dhigtay go’doomin. PUNTLAND POST
-
Muse Bihi Abdi: “The Constitution of Somaliland does not support the victimisation of our co-religionists.” Hargeisa (PP Comment) — In a congratulatory message on the beginning of the holy month of Ramadan, Muse Bihi Abdi, the former President of the Somaliland administration, said that the Somaliland government has yet to present to the parliament the agreement with Israel. “No one can allow a plan to displace Palestinians [in Gaza]. The Constitution of Somaliland does not support the victimisation of our co-religionists,” said Bihi. Israel contrasted the recognition it granted to the Somaliland administration with the Palestinian state, which Israeli Foreign Minister Gideon Sa’ar described as “a virtual state compared to Somaliland”. Bihi said that the recognition of the Somaliland administration by Israel has brought together countries that were previously rivals. He views this trend as a threat that could damage the Somaliland administration if leaders do not navigate it carefully. In 2024, when Bihi signed a maritime Memorandum of Understanding with Abiy Ahmed the Prime Minister of Ethiopia, he claimed that the deal was an economic cooperation rooted in previous agreements with the Federal Government of Somalia. President Abdirahman Mohamed Abdullahi of the Somaliland administration, who was a presidential candidate in 2024, declined to support the maritime MoU. He mobilised strong anti-MoU sentiment in his constituencies. Last week, he granted an interview to a television network in which he claimed that any investors building factories in Somaliland territories would be given land free of charge. In 2017, President Abdullahi, then a leader of Waddani, a political party, opposed a plan to grant the United Arab Emirates a base in Berbera. The African Union, European Union, the Arab League, the USA, China and the United Kingdom have all fully supported the territorial integrity and political unity of Somalia in response to the unilateral recognition of the Somaliland administration by Israel. The message from Bihi is that the Somaliland administration has lost many friends over the new relationship between Somaliland and Israel. Although he cautiously welcomes the recognition of Somaliland by Israel, he has grown sceptical of the secessionist administration’s closeness to Israel at a time when Benjamin Netanyahu faces accusations of war crimes and crimes against humanity. Two weeks ago, Sheikh Mustafa Haji Ismail urged the Somaliland administration to rethink Israel’s decision to recognise Somaliland as a country. “Israel is a country whose army killed 70,000 Palestinians and committed genocide, and is widely rejected even in the West. If you, Somalilanders, feel mistreated, you should not be applauding the suffering of Palestinians,” Sheikh Mustafa said. The intervention of the former Somaliland President, drawing attention to the highly controversial issue of Israel promoting secession in Somalia despite the ongoing genocide in Palestine, is likely to place further pressure on President Abdullahi, who is believed to have dealt the Somaliland administration a setback by forming relations with a state accused of genocide. © Puntland Post, 2026
-
Wargeyska dalka Ethiopia ka soo baxa ee The Report ayaa xog dheeraad ah ka bixiyey safarkii maalintii shalay uu madaxweynaha dalka Turkiga Rejeb Dayyib Erdogan uu ku tegay magaalada Addis ababa ee caasimadda Ethiopia kaas oo la xidhiidhay hawlaha gobolka ka socda gaar ahaanna aqoonsiga Somaliland. Warbixinta waxa lagu sheegay in Turkigu uu dedaal ugu jiro sidii loo fashilin lahaa aqoonsiga Somaliland isaga oo culays saaray dalalka uu u arko in ay la jiraan dhinaca Somaliland. Ethiopia oo si weyn u raadinaysa marin badeed, waxa ay diidday in ay si cad uga soo hor jeesato aqoonsiga Somaliland, waxana warbixinta ku xusan in Addis ababa ciyaarayso laba arrimood oo noqonaya. In ay ilaashato Somaliland maaddama oo ay haysto heshiiskii is fahan ee Somaliland kaas oo ilaa hadda aanay si rasmi ah uga laaban. In ay haysto dhinacayda taageersan midnimada Soomaaliya sida Turkiga oo ay u muujiso in ay doonayso sidii marin badeed loola raadin lahaa. Erdogan oo dhowaan ku hungoobay safar uu ku tegi lahaa dalka Imaaraadka Carabta ayaa sidoo kale fara madhan kala laabtay dalka Ethiopia isaga oo Abiy Axmed ku qancin kari waayey in uu si toos ah uga hor yimaaddo aqoonsiga Somaliland. Source
-
Madaxweyne ku-xigeenka Puntland Ilyaas Cismaan Lugatoor ayaa maanta kormeer ku tagay wasaaradda qorshaynta, horumarinta dhaqaalaha iyo iskaashiga Caalamiga. Madaxweyne ku-xigeenka wuxuu kulan la qaatay ku-simaha wasiirka ahna wasiir ku-xigeenka wasaaradda Maxamed Xasan Ibraahim oo uu weheliyo agaasimaha guud Cabdulqaadir Cabdidaahir Faarax. Madaxweyne ku-xigeenka ayaa mas’uuliyiinta wasaaradda ayaa kala hadlay dardargelinta howlaha shaqo wasaaradda iyo xoojinta qorshayaasha horumarinta, sida lagu sheegay qoraal ka baxay madaxtooyada Puntland. Madaxweyne ku-xigeenka Puntland Ilyaas Cismaan Lugatoor ayaa 15-kii bishan soo saaray warqad u muuqatay mid xilka looga qaaday wasiirkii wasaaraddaas Daa’uud Maxamed Cumar (Bisle), isagoo ku eedeeyay xadgudub maamul, mas’uuliyad darro iyo ku tagri-fal awoodeed. Warqada waxaa lagu xusay in uu shaqada wasaaradda sii wadi doono wasiir ku-xigeenka inta laga soo magacaabo wasiir cusub. Sidoo kale xafiiska hanti-dhowrka guud ee Puntland ayaa la faray in uu wasiir Daa’uud Bisle ka wareejiyo hantida iyo gaadiidka ay wasaaraddu leedahay. PUNTLAND POST
-
Ra’iisalwasaarihii hore ee Israa’iil Naftali Bennet, ayaa dalalka Turkiga iyo Qadar ku tilmaamay kuwo halis ku ah dalkiisa. Bennet, waxa uu si gaar ah carabka ugu adkeeyay in Turkigu yahay Iiraanta cusub oo aan indhaha laga qarsan karin. Source
-
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan, Abbas Araghchi, ayaa sheegay in horumar wanaagsan laga sameeyay wadahadallo aan tooska ahayn ee ku saabsan nukliyeerka ee u dhaxeeya Iran iyo Mareykanka, xili ay Washington ka digtay in tallaabo milatari ay weli tahay ikhtiyaar kale oo miiska saaran haddii diblomaasiyadda ay fashilanto. “Ugu dambeyntii, waxaan awoodnay inaan gaadhno heshiis ballaadgan oo ku saabsan mabaadi’da hagitaanka, kaas oo ku saleysan inaan horay u soconno oo aan ka shaqeyno qoraalka heshiis suurtagal ah,” ayuu Araghchi u sheegay telefishanka dawladda ka dib wadahadallada. “Horumar wanaagsan” ayaa la sameeyay, marka la barbar dhigo wareeggii hore ee Cumaan horraantii bishan, ayuu yidhi, isagoo raaciyay, “Hadda waxaan haysannaa waddo cad oo na hortaala, taas oo aan u maleynayo inay wanaagsan tahay.” Dhinaca Washington, Madaxweyne Ku-xigeenka Mareykanka JD Vance ayaa sidoo kale u muuqday inuu tilmaamayo in waddankiisu uu doorbidayo in wax lagu xaliyo diblomaasiyadda, laakiin waxa uu sidoo kale bixiyey tilmaamo kale. Wadahadallada, oo ay dhexdhexaadinayso Cumaan, ayaa Talaadadii shalay lagu qabtay magaalada Geneva ee wadanka Switzerland iyadoo ay sii kordheen xiisadda colaad dhexmarta labada dhinac maraykanka iyo Iran. Source
-
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa ku dhawaaqay cafis guud oo loo fidinayo dhallinyarada ka tirsan kooxda al-Shabaab ee doonaya inay ka tanaasulaan fikirka xagjirnimada. Madaxweynaha ayaa sheegay in go’aankan uu qaatay bishan barakaysan awgeed, isagoo fursad u siinaya dhallinyarada Soomaaliyeed inay dib ugu soo laabtaan dalkooda iyo dadkooda si ay nabad ugu noolaadaan. Madaxweynaha ayaa ugu baaqay dhallinyarada Soomaaliyeed ee ku dhibaataysan dhexda kooxdaas inay ka faa’iidaystaan cafiska, isdhiibaan, oo ay dib ula midoobaan bulshadooda iyo qoysaskooda. Tallaabadan ayaa qeyb ka ah qorshaha dawladda ee lagu dhiirrigelinayo dib-u-heshiisiinta iyo sidii loo wiiqi lahaa awoodda kooxda iyadoo la adeegsanayo cafis iyo wadahadal. Source: goobjoog.com
-
Abaaruhu waa masiibo dabiici ah oo muddo dheer la xiriirtay nolosha dadka Soomaaliyeed, balse sannadihii u danbeeyay waxay u muuqdeen kuwo noqday joogto, halkii ay ahaan lahaayeen dhacdooyin mararka qaarkood dhaca. Roobabkii oo baaqda ama dibdhaca, dhulkii oo sii qalala, xoolihii oo dabargo’a, iyo malaayiin qof oo wajahaya cunto yari iyo barakac ayaa noqday sawir ku soo noqnoqday ummadda Soomaaliyeed. Su’aasha isweydiinta mudan ayaa ah: maxay abaaruhu u noqdeen wax caadi ah oo ku soo laalaabta Soomaaliya? Jawaabta su’aashan kuma koobna hal sabab oo kaliya, balse waa iskudhafka sababo badan oo isbiirsaday, sida: cimilada, qaabka oogo ee dhulka ama juqraafiga, dhaqaalaha, maamulka dawladnimo iyo arrimo bulsho oo ku xeeran. Soomaaliya iyo Degaanka Qallalan Soomaaliya waxay ku taallaa gobol ka mid ah dunida oo asal ahaan qallalan ama u nugul abaarta, gaar ahaan Geeska Afrika. Inta badan dhulka dalka waa “arid” iyo “semi-arid”, taasoo ka dhigan in roobku yahay mid xaddidan, ku yimaada xilliyo kooban, isla markaasna aad ugu nugul isbeddel kasta oo cimilo. Xilli-roobaadyada guga iyo deyrta ayaa lafdhabar u ah nolosha dadka ku tiirsan beeraha iyo xoolaha. Marka midkood baaqdo, saamayntu waa mid degdeg ah oo baahsan. Haddii labada xilli ay iskumar ama si isku xigta u baaqdaan, abaartu waxay isu beddeshaa musiibo qaran. Isbeddelka Cimilada iyo Roobabka oo Yaraada Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee abaaraha soo noqnoqda waa isbeddelka cimilada ee caalamiga ah. Heerkulka adduunka oo kor u kacaya, badaha oo kululaanaya, iyo isbeddelka ku yimaada wareegga hawada ayaa si toos ah u saameeya roobabka ka da’a Soomaaliya. Cilmibaarisyo badan ayaa muujinaya in roobabkii Geeska Afrika ay noqdeen kuwo aan la saadaalin karin: mar way da’aan si xaddhaaf ah, marna gebi ahaanba way baaqdaan. Dhacdada La Niña, oo si joogto ah u soo noqnoqotay sannadihii u danbeeyay, ayaa door weyn ka qaadatay yaraanta roobabka. Tani waxay keentay in dhawr xilli-roobaad oo iskuxiga ay baaqdaan, taasoo adkaynaysa fursad ay dadku dib ugu soo kabtaan. Sidaas darteed, abaartu ma aha mid hal mar wax burburisa, balse waa mid wiiqda awoodda bulshooyinka ay ugu adkaysan karaan musiibooyinka danbe. Abaarta iyo Habnololeedka ku Tiirsan Dhaqashada Xoolaha Dadka Soomaaliyeed intooda badan, gaar ahaan reermiyiga, waxay noloshooda ku tiirsan tahay xooladhaqashada. Xooluhu waa hanti, cunto, dhaqaale iyo astaan bulsho. Marka abaartu timaaddo, saamaynta ugu horraysa waxay ku dhacdaa daaqa iyo biyaha. Xoolaha ayaa nuglaada, cudurro ayaa ku dhaca, ugu danbayntiina tarabtarab bay ugu le’daan saamaynta abaaraha. Marka xooluhu le’daan, khasaare dhaqaale oo kaliya ma aha, balse waa burbur nololeed oo dhammaystiran. Xaaladdan ayaa sababta in qoysas badan ay ka guuraan degaannadoodii, una barakacaan magaalooyinka ama xeryaha barakacayaasha (IDP Camps). Barakacaasi wuxuu abuuraa dhibaatooyin kale oo bulsheed, sida shaqa-la’aan, cunta-yari, iyo culays ku yimaadda adeegyada aasaasiga ah ee magaalooyinka. Beeraha iyo Bedqabka Cuntada Abaartu waxay si toos ah u wiiqdaa bedqabka cuntada (food security). Beeraha Soomaalida oo inta badan ku tiirsan waraabka biyaha roobka, si gaar ah kuwa ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya ayaa si gaar ah ugu nugul saamaynta abaaraha soo noqnoqda. Marka roobku yaraado ama baaqdo, waxsoosaarka dalagyada sida galleyda iyo masagada ayaa hoos u dhaca. Tani waxay keentaa cuntayari, qiimakoror, iyo in qoysas badan aysan awoodin inay helaan cunto ku filan. Saamayntan ayaa sii adkaata maadaama Soomaaliya ay ku tiirsan tahay cunnooyin dibedda laga keeno. Marka abaartu timaaddo, awoodda waxsoosaarka gudaha ayaa hoos u dhacda, halka qiimaha cuntada dibedda laga keeno uu kordho, taasoo sii xumaysa xaaladda dadka nugul. Doorka Maamulxumada iyo La’aanta Kaabayaasha Inkasta oo cimiladu door weyn ka ciyaarto, haddana maamulxumo iyo kaabayaasha oo liita ayaa sii adkeeya dhibaatada. Soomaaliya muddo dheer ma lahayn nidaam xooggan oo maareeya biyaha, keydiya biyaha roobka, ama ka-hortagga abaaraha. Webiyo badan oo dalka mara sida Shabeelle iyo Jubba ayaa inta badan daadad sameeya ama engega, halkii loo maamuli lahaa si joogto ah oo faa’iido leh. Maahmaah Soomaaliyeed oo arrintaas tilmaamaysa ayaa tiraahda: “aqoolxumo abaar ka daran.” Sidoo kale, la’aanta qorshe qaran oo waara oo lagula tacaalo isbeddelka cimilada ayaa ka dhigaysa in jawaabta abaartu noqoto mid ku kooban gargaar degdeg ah, halkii ay ahaan lahayd mid ka-hortag iyo u diyaargarow ku salaysan. Abaarta oo Noqotay Xaalad Bulsho oo “Caadi ah” Sababta abaaruhu u noqdeen wax “caadi ah” ma aha in dhibaatadu yaraatay, balse waa in ay soo noqnoqotay ilaa ay dadku la qabsadeen. Markii bulshadu mar walba la kulanto abaar, gaajo iyo barakac, dareenka dhiifoonida ayaa hoos u dhaca, warbaahintuna mararka qaar dan kama muujiso sida hore. Tani waa khatar kale oo weyn, maadaama ay yaraynayso feejignaanta iyo dadaalka lagu raadinayo xal waara. Maxaa la Samayn Karaa? Si loo joojiyo in abaartu noqoto xaalad joogto ah, waxaa loo baahan yahay isbeddel ballaaran. Maarayn hufan oo kaydinta biyaha ah, sida dhisidda ceelal, balliyo iyo keyd roobeed, iyo horumarinta beeraha u adkaysan kara abaaraha ayaa muhiim ah. Sidoo kale, xog-ururin iyo digniino hore (early warning systems) oo ku salaysan tegnolojiyada casriga ah ayaa gacan ka geysan kara yaraynta khasaaraha. Dhanka kale, wacyigelin bulsho, taageero nolol-abuur leh, iyo xoojinta doorka dawladda iyo hay’adaha maxalliga ah ayaa lagamamaarmaan u ah xal waara. Gunaanad Abaaraha soo noqnoqda ee Soomaaliya ma aha kuwo mar kasta kedis ah, balse waa natiijo ka dhalatay isbeddelka cimilada, degaanka oo la xaalufiyay, in xoolaheenna iyo beeraheennu ku tiirsan yihiin roobabka, iyo maamulxumo muddo dheer jirtay. In abaartu noqoto wax “caadi ah” waa halis kale oo muujinaysa baahida degdegga ah ee loo qabo isbeddel dhab ah. Haddii aan laga gudbin hannaanka ka-falcelinta ku dhisan, lana gaarin qorshe waara oo ka-hortag ku salaysan, abaartu waxay sii ahaan doontaa caqabad weyn oo ku hor gudban horumarka nololeed iyo xasilloonida dhaqandhaqaale ee bulshada Soomaaliyeed. Source: goobjoog.com
-
Magaalooyin ka tirsan gobollada dhexe ee Soomaaliya, sida Gaalkacyo iyo Guriceel, ayaan maanta laga soomin bisha Ramadan, kaddib markii aan halkaas laga xaqiijin aragtida bisha cusub. Maamullada deegaanka iyo culimada diinta ee magaalooyinkan ayaa sheegay in aan la helin marag sugan oo muujinaya in bisha Ramadan la arkay, sidaas darteedna la go’aamiyay in la dhammaystiro 30-ka maalmood ee bisha Shacbaan. Dadweynaha ku nool deegaannadan ayaa lagu wargeliyay in soomidda ay si rasmi ah u bilaaban doonto maalinta berri ah. Inkasta oo ay jireen dad kooban oo raacay ku dhawaaqii laga soo saaray meelo kale oo dalka ah, haddana inta badan shacabka Gaalkacyo iyo Guriceel maanta way furnaayeen, waxaana si caadi ah u furnaa maqaayadaha iyo goobaha ganacsiga. Source: goobjoog.com
-
Ra’iisul Wasaaraha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Hamza Abdi Barre, ayaa xalay kulan wadatashi ah la yeeshay Madaxweynayaasha Dowlad-Goboleedyada Jubaland iyo Puntland, kuwaas oo kala ah Ahmed Mohamed Islaam iyo Said Abdullahi Deni. Kulankan ayaa diiradda lagu saaray xaaladda guud ee dalka iyo sidii si wadajir ah loogu wajihi lahaa arrimaha mudnaanta u leh dowlad-dhiska, amniga, iyo xasilloonida Soomaaliya. Hoggaamiyeyaasha ayaa ka wada hadlay baahida loo qabo xoojinta iskaashiga u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowlad-Goboleedyada, si loo dardargeliyo dib-u-habeynta hay’adaha dowladda, loona adkeeyo wada shaqeynta dhinacyada amniga. Sidoo kale, kulanka ayaa lagu falanqeeyay caqabadaha amni ee ka jira qaybo ka mid ah dalka, iyadoo la isla gartay in loo baahan yahay qorshe mideysan oo lagu wajahayo khataraha argagixisada iyo qalalaasaha, si loo xaqiijiyo badqabka shacabka iyo sugidda xasilloonida guud. Ra’iisul Wasaare Hamza Abdi Barre ayaa adkeeyay in Dowladda Federaalka ay ka go’an tahay la-shaqeynta Dowlad-Goboleedyada, isla markaana ay muhiim tahay in la ilaaliyo midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed. Madaxweynaha Ahmed Mohamed Islaam iyo Madaxweynaha Said Abdullahi Deni ayaa dhankooda muujiyay diyaar garowgooda ku aaddan in ay door muuqda ka qaataan dadaallada lagu xoojinayo dowlad-nimada iyo amniga dalka. Source: goobjoog.com
-
Qaran News